Rig Veda 2.23.6: Mandala 2, Sukta 23, Mantra 6

Sukta 2.23

Rishi: Gṛtsamada

Devata: Bṛhaspati (with allied force Harasvatī in the closing pāda)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं नो गोपाः पथिकृद्विचक्षणस्तव व्रताय मतिभिर्जरामहे । बृहस्पते यो नो अभि ह्वरो दधे स्वा तं मर्मर्तु दुच्छुना हरस्वती ॥

Transliteration

tváṃ no gopā́ḥ pathi-kṛ́d vi-cakṣaṇas táva vratā́ya matí-bhir jarāmahe | bṛ́haspate yó no abhí hvøró dadhé svā́ táṃ marmartu ducchúnā hárasvatī ||

Translation

Ngài là đấng hộ trì của chúng con, đấng mở lối, đấng minh triết thấy suốt; với tư niệm của mình, chúng con khẩn cầu được lớn lên trong vrata (thệ luật) của Ngài. Hỡi Bṛhaspati, kẻ nào đặt điều hại quanh co chống lại chúng con—nguyện chính uy lực của Ngài nghiền nát hắn bằng tai ương dữ dội, hỡi Harasvatī.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to/for us; of us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गो-पाः: protector of cattle (protector)
• गो-पाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गो + पा (√पा ‘to protect’) (समास-प्रातिपदिक)

• पथि-कृत्: path-maker; guide
• पथि-कृत्: कर्तृ
• Type: Noun/Agent
• Root: पथिन् + कृत् (√कृ ‘to make/do’) (उपपद-समास; कृत्-प्रातिपदिक)

• वि-चक्षणः: clear-sighted, discerning
• वि-चक्षणः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: चक्ष्/चक्ष् (√चक्ष् ‘to see’) → चक्षण (प्रातिपदिक) with वि-

• तव: of thee, thy
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• व्रताय: for (thy) ordinance/vow; for thy sacred order
• व्रताय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• मतिभिः: with thoughts/prayers
• मतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• जारामहे: we praise/celebrate
• जारामहे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जर्/√जॄ (Vedic: ‘to praise/celebrate’; here middle)

• बृहस्पते: O Bṛhaspati
• बृहस्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: to/for us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभि: against; towards
• अभि: उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• ह्वरः: harm, malice, hostile intent
• ह्वरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ह्वर (प्रातिपदिक; ‘crookedness, malice, harm’)

• दधे: has set/placed (upon)
• दधे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √धा ‘to place/put’

• स्वाः: his own (people/kinsmen)
• स्वाः: कर्तृ
• Type: Adjective (substantive)
• Root: स्व (प्रातिपदिक; ‘own, one’s own’)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्मर्तु: let (her/it) crush/destroy
• मर्मर्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मृद्/√मृ (Vedic: ‘to crush, to destroy’; intensive/iterative nuance)

• दुच्छुना: with evil harm; by mischief
• दुच्छुना: करण
• Type: Noun
• Root: दुश्छुना/दुच्छुना (प्रातिपदिक; ‘evil hurt, mischief’)

• हरस्वती: Harasvatī (goddess/river), the smiter
• हरस्वती: कर्तृ
• Type: Noun (proper)
• Root: हरस्वती (प्रातिपदिक; a goddess/river-name; lit. ‘having haras/strength’)