HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Sūrya (as eye of truth) and the cosmic wheel of ṛta
Chandas: Triṣṭubh

सनेमि चक्रमजरं वि वावृत उत्तानायां दश युक्ता वहन्ति । सूर्यस्य चक्षू रजसैत्यावृतं तस्मिन्नार्पिता भुवनानि विश्वा ॥

सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति । सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ तस्मि॒न्नार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥

sanémi cákram ajáraṁ ví vāvṛta uttānā́yāṁ dáśa yuktā́ vahanti | sū́ryasya cákṣū rájasā́ity ā́vṛtaṁ tásminn ārpitā́ bhúvanāni víśvā ||

Bánh xe có vành bền chắc, không già, lăn xoay hiển lộ; trên mặt phẳng trải rộng, mười năng lực đã vào ách nâng chở nó. Con mắt của Mặt Trời chuyển hành trong không giới rực sáng, như bị cõi bụi che phủ; trong đó, mọi thế giới đều được đặt để vững bền.

सऽने॑मि । च॒क्रम् । अ॒जर॑म् । वि । व॒वृ॒ते॒ । उ॒त्ता॒नाया॑म् । दश॑ । यु॒क्ताः । व॒ह॒न्ति॒ । सूर्य॑स्य । चक्षिः॑ । रज॑सा । ए॒ति॒ । आऽवृ॑तम् । तस्मि॑न् । आर्पि॑ता । भुव॑नानि । विश्वा॑ ॥सनेमि । चक्रम् । अजरम् । वि । ववृते । उत्तानायाम् । दश । युक्ताः । वहन्ति । सूर्यस्य । चक्षिः । रजसा । एति । आवृतम् । तस्मिन् । आर्पिता । भुवनानि । विश्वा ॥sa-nemi | cakram | ajaram | vi | vavṛte | uttānāyām | daśa | yuktāḥ | vahanti | sūryasya | cakṣiḥ | rajasā | eti | āvṛtam | tasmin | ārpitā | bhuvanāni | viśvā

सनेमिmay I obtain / I would win
सनेमि:
Kartā
TypeVerb
Rootसन् (√सन्/सन् ‘to gain, obtain’)
चक्रम्the wheel
चक्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक; from √चक्र/√कृ ‘to make, turn’ → ‘wheel’)
अजरम्unaging, undecaying
अजरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक; a- + जर ‘aging’)
विapart, forth, widely
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
वावृतःhaving rolled/turned
वावृतः:
Kartā
TypeVerb
Root√वृत् (वृ/वृत् ‘to turn, roll’; reduplicated perfect participle)
उत्तानायाम्in the outstretched (position/region)
उत्तानायाम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used substantively) / Noun
Rootउत्तान (प्रातिपदिक; ut- + √तन् ‘to stretch’ → ‘stretched out, extended’)
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदशन् (संख्याशब्द)
युक्ताःyoked, harnessed
युक्ताः:
Kartā
TypeParticiple (Adjective)
Root√युज् (to yoke, join) → युक्त (कृदन्त)
वहन्तिthey carry / they bear
वहन्ति:
Kartā
TypeVerb
Root√वह् (to carry, bear, convey)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
चक्षुःthe eye
चक्षुः:
Kartā
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
रजसाwith the dust/mist; with the (atmospheric) haze
रजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
एतिgoes
एति:
Kartā
TypeVerb
Root√इ (to go)
आवृतम्covered, veiled
आवृतम्:
Kartā (as predicate adjective to चक्षुः)
TypeParticiple (Adjective)
Rootआ-√वृत् (to cover, enclose) → आवृत (कृदन्त)
तस्मिन्in that (it)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
आर्पिताःfixed/fastened/placed
आर्पिताः:
Kartā (as predicate adjective to भुवनानि)
TypeParticiple (Adjective)
Rootआ-√ऋ (Vedic: to fit/fasten/attach; causative/denominative sense) → आर्पित (कृदन्त)
भुवनानिworlds, realms
भुवनानि:
Kartā
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; from √भू ‘to be’ → ‘world, realm’)
विश्वाall
विश्वा:
Kartā
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)