Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 91, Shloka 55

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

शरौप्रतिहतौदृष्टवातावुभौरणमूर्धनि ।।।।व्रीडितौजातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौतदा ।

Transliteration

śarau pratihatau dṛṣṭvā tāv ubhau raṇamūrdhani | vrīḍitau jātarōṣau ca lakṣmaṇendrajitau tadā ||

Translation

Thấy mũi tên của mình bị đánh bật, trở nên vô hiệu ngay nơi mũi nhọn chiến trận, cả Lakṣmaṇa lẫn Indrajit đều hổ thẹn, rồi phẫn nộ bừng lên trong lòng.

Word by Word

• शरौ: the two arrows
• शरौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन

• प्रतिहतौ: struck/checked (each other)
• प्रतिहतौ: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-हन् (धातु) → प्रतिहत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; शरौ इति विशेषण

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), ‘having seen’

• तौ: those two
• तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• उभौ: both
• उभौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ इति विशेषण

• रणमूर्धनि: at the forefront of battle
• रणमूर्धनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रण + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रणस्य मूर्धनि = युद्धस्य अग्रभागे), नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग-प्रयोगः (मूर्धन्), सप्तमी (Locative), एकवचन

• व्रीडितौ: abashed
• व्रीडितौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्रीड् (धातु) → व्रीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ इति विशेषण

• जातरोषौ: with anger arisen
• जातरोषौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जात + रोष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि (जातः रोषः यस्य), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तौ इति विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• लक्ष्मणेन्द्रजितौ: Lakshmana and Indrajit
• लक्ष्मणेन्द्रजितौ: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण + इन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (लक्ष्मणश्च इन्द्रजित् च), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• तदा: then
• तदा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

Context

Then both Lakshmana and Indrajith in the face of the battle seeing their arrows in nought with each other were abashed and got agitated.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Indrajit
• battlefield (raṇa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma calls for mastery over krodha: anger naturally arises in conflict, but righteous action requires governing emotion rather than being governed by it.

What is the narrative situation?

After their missiles cancel each other, both champions react emotionally—shame at ineffectiveness and anger at the impasse.

Which character virtue is emphasized?

For the dharmic warrior, kṣamā and self-command are implied ideals, even when provoked by failure or resistance.