Shloka 40

समुद्रतट-प्रयाणम् तथा वेलावन-निवेशः

March to the Seacoast and Encampment at the Shore

Devanagari script

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।6.4.39।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।6.4.40।।

Transliteration

rāmasya śāsanaṃ jñātvā bhīmakopasya bhītavat | varjayan nagarābhyāśāṃs tathā janapadān api || sāgaraughanibhaṃ bhīmaṃ tad vānarabalaṃ mahat | utsasarpa mahāghoṣaṃ bhīmaghoṣam ivārṇavaḥ ||

Translation

Đại quân Vānara, mênh mông như sóng biển, tiến lên giữa tiếng gầm vang như sấm; nhưng vì biết mệnh lệnh của Rāma, họ tránh xa thành thị và thôn ấp, như thể sợ cơn bất bình ghê gớm của Ngài.

Word by Word

• कपिभ्याम्: by two monkeys
• कपिभ्याम्: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), द्विवचन (Dual)

• उह्यमानौ: being carried
• उह्यमानौ: कर्ता (Karta—qualifier of subject)
• Type: Verb
• Root: वह्/उह् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (Present passive participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘तौ’ इत्यस्य विशेषण

• तौ: those two
• तौ: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम

• शुशुभाते: shone
• शुशुभाते: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: शुभ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद

• नरर्षभौ: best of men (two)
• नरर्षभौ: कर्ता (Karta—apposition)
• Type: Noun
• Root: नर + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समास: नराणाम् ऋषभौ (षष्ठी-तत्पुरुष)

• महाद्भ्याम्: by two great (ones)
• महाद्भ्याम्: उपमान (Upamāna—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; उपमान-विशेषण

• इव: as if/like
• इव: उपमान (Comparator marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक-अव्यय

• संस्पृष्टौ: touched/connected
• संस्पृष्टौ: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्पृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘तौ’ इत्यस्य विशेषण

• ग्रहाभ्याम्: by two planets
• ग्रहाभ्याम्: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन

• चन्द्रभास्करौ: the Moon and the Sun
• चन्द्रभास्करौ: उपमेय (Upameya—apposition to tौ)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र + भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समास: चन्द्रः च भास्करः (इतरेतर-द्वन्द्व)

Context

The dreadful vanara army expansive as the ocean went knowing about the fear of Rama's wrath. They went avoiding parts of cities and villages making frightening sounds like the great sound of the waves of the ocean.

Characters & Entities

• Rāma
• Cities
• Villages
• Ocean

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power must be bounded by righteousness: an army’s movement is regulated to prevent harm to civilians and to uphold the leader’s dharmic command.

What is the narrative situation?

A reiteration of the disciplined advance of the roaring vānaras while avoiding populated areas.

Which character virtue is emphasized?

Obedience and restraint—martial energy guided by ethical limits.