Ramayana — Bala Kanda, Sarga 74, Shloka 13

परशुरामप्रादुर्भावः

The Appearance of Parasurama on the Return from Mithila

Devanagari script

उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच्च्युतम्।।।।मृगा: प्रशमयन्त्येते सन्तापस्त्यज्यतामयम्।

Transliteration

upasthitaṃ bhayaṃ ghoraṃ divyaṃ pakṣimukhāc cyutam | mṛgāḥ praśamayanty ete santāpas tyajyatām ayam ||

Translation

Một nỗi sợ hãi ghê gớm đã hiện khởi—do tiếng kêu từ miệng chim rơi xuống như báo điềm linh thiêng. Nhưng bầy nai này lại báo hiệu tai ách sẽ lắng dịu; vậy hãy gạt bỏ nỗi sầu này.

Word by Word

• उपस्थितम्: arisen, present
• उपस्थितम्: Karma (कर्म/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)

• भयम्: fear
• भयम्: Karma (कर्म/Object—topic)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• घोरम्: dreadful
• घोरम्: Karma (कर्म/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)

• दिव्यम्: celestial, portentous
• दिव्यम्: Karma (कर्म/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)

• पक्षिमुखात्: from the birds' mouth
• पक्षिमुखात्: Apādāna (अपादान/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: पक्षि + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'from the mouth of a bird'

• च्युतम्: uttered/released
• च्युतम्: Karma (कर्म/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: च्यु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भयम्)

• मृगाः: animals
• मृगाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रशमयन्ति: pacify, allay
• प्रशमयन्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + शम् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद; णिच्-भावार्थे (causative sense): 'cause to subside'

• एते: these
• एते: Karta (कर्ता/Subject—apposition)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (referring to mṛgāḥ)

• सन्तापः: grief, distress
• सन्तापः: Karma (कर्म/Object of tyajyatām—'let grief be abandoned')
• Type: Noun
• Root: सन्ताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्यज्यताम्: let (it) be given up
• त्यज्यताम्: Kriyā (क्रिया/imperative passive)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): 'let it be abandoned'

• अयम्: this
• अयम्: Karma (कर्म/Object—qualifier)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (qualifying सन्तापः)

Context

While they were conversing, a storm blew, shaking the earth and felling down beautiful trees.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Vasiṣṭha
• birds (omens)
• deer (omens)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Steadiness of mind (dhairya) grounded in wise interpretation: do not surrender to panic; discern signs carefully and abandon needless grief.

What is the narrative situation?

Ominous bird-cries and other portents appear on the road; Vasiṣṭha interprets them, balancing fear with reassurance.

Which character virtue is emphasized?

Vasiṣṭha’s prudent counsel—calming the king and guiding the group toward measured, dharmic response.