Ramayana — Bala Kanda, Sarga 60, Shloka 24

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

Devanagari script

तत: परमसम्भ्रान्तास्सर्षिसङ्घास्सुरासुरा:।विश्वामित्रं महात्मानमूचु: सानुनयं वच:।।।।

Transliteration

tataḥ paramasambhrāntāḥ sarṣisaṅghāḥ surāsurāḥ |

viśvāmitraṁ mahātmānam ūcuḥ sānunayaṁ vacaḥ || 1.60.24 ||

Translation

Bấy giờ, các hội chúng rishi cùng chư thiên và a-tu-la đều kinh hoàng tột độ; họ dùng lời lẽ hòa nhã, khẩn cầu mà thưa với Đại Hồn Viśvāmitra.

Word by Word

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• राजा: king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; संबोधन

• गुरु-शाप-परिक्षतः: afflicted by the preceptor's curse
• गुरु-शाप-परिक्षतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + परिक्षत (क्षद्/क्षि?; here परि+क्षद्/क्षत PPP sense 'injured/afflicted')
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of राजा); तत्पुरुष (by the curse of the guru)

• स-शरीरः: with his body
• स-शरीरः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (with body), विशेषण (of राजा)

• दिवम्: to heaven
• दिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गन्तव्य-स्थान (goal)

• यातुम्: to go
• यातुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), उद्देश्य/प्रयोजन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• अर्हति: is worthy/deserves
• अर्हति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• एव: indeed/at all
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• तपोधन: O treasure of austerity (ascetic)
• तपोधन: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तपोधन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; संबोधन

Context

Struck with wonder and fear, hosts of rishis, suras and asuras humbly addressed Viswamitra.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• ṛṣis
• suras (devas)
• asuras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When order is threatened, dharma favors respectful counsel and de-escalation—approaching even a powerful ascetic with humility to prevent harm.

What is the narrative situation?

As Viśvāmitra begins a radical act of creation in anger, sages, gods, and asuras unite to placate him and avert cosmic disruption.

Which character virtue is emphasized?

Humility and prudent speech (vinaya, hitavacana) are emphasized by the petitioners.