Ramayana — Bala Kanda, Sarga 60, Shloka 23

त्रिशङ्कुस्वर्गारोহণम्

Trishanku’s Bodily Ascent and the New Constellations

Devanagari script

सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृत:।।1.60.22।।अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रक:।दैवतान्यपि स क्रोधा त्स्रष्टुं समुपचक्रमे।।1.60.23।।

Transliteration

anyam indraṁ kariṣyāmi loko vā syād anindrakaḥ |

daivatāny api sa krodhāt sraṣṭuṁ samupacakrame || 1.60.23 ||

Translation

Bị cơn giận che lấp, Ngài tuyên bố: “Ta sẽ tạo một Indra khác—bằng không, thế gian này hãy không còn Indra”; và trong phẫn nộ, Ngài còn khởi sự tạo dựng những chư thiên mới.

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/अनन्तर-अव्यय (thereafter)

• परम-सम्भ्रान्ताः: utterly bewildered/agitated
• परम-सम्भ्रान्ताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + सम्भ्रान्त (भ्रम् धातु से; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of सर्षिसङ्घाः/सुरासुराः)

• स-ऋषि-सङ्घाः: hosts along with rishis
• स-ऋषि-सङ्घाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ) + ऋषि (प्रातिपदिक) + सङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सहार्थक-तत्पुरुष (with rishis: ऋषिभिः सह सङ्घाः)

• सुर-असुराः: gods and demons
• सुर-असुराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (suras and asuras)

• विश्वामित्रम्: Viśvāmitra
• विश्वामित्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महात्मानम्: the great-souled
• महात्मानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of विश्वामित्रम्)

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन, परस्मैपद

• स-अनुनयम्: with supplication
• स-अनुनयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + अनुनय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव (with entreaty), विशेषण (of वचः)

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Context

Having created a constellation of stars, Viswamitra out of anger said, "I will create another Indra or this world will be without Indra" and commenced to create even gods.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Indra
• devas (daivatāni)
• loka (world)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights the danger of krodha (anger) overriding dharma and cosmic balance; even great ascetic power (tapas) must be governed by restraint and right intention.

What is the narrative situation?

After earlier acts of cosmic creation, Viśvāmitra—angered by resistance to his vow regarding Triśaṅku—threatens to replace Indra and begins creating new divinities.

Which character virtue is emphasized?

Determination rooted in ascetic power is shown, but the verse also implicitly contrasts it with the needed virtue of self-control (dama/śama).