Ramayana — Bala Kanda, Sarga 52, Shloka 6

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

Devanagari script

सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपा:।पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणस्सुत:।।।।

Transliteration

sukhopaviṣṭaṃ rājānaṃ viśvāmitraṃ mahātapāḥ |

papraccha japatāṃ śreṣṭho vasiṣṭho brahmaṇas sutaḥ ||

Translation

Thấy vua Viśvāmitra an nhiên ngồi yên, Vasiṣṭha—con của Phạm Thiên (Brahmā), bậc tối thượng trong những người chuyên trì tụng thánh chú, lại giàu công khổ hạnh—bèn hỏi han nhà vua thêm nữa.

Word by Word

• कच्चित्: is it (the case) that...?
• कच्चित्: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-निपात (interrogative particle: whether/indeed?)

• ते: your / for you
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचनरूपम्; अत्र षष्ठी (Genitive) ‘of you/your’ (with kuśalam)

• कुशलम्: well-being
• कुशलम्: Karma (कर्म) (object of implied ‘asti’)
• Type: Noun
• Root: कुशल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र प्रश्नवाक्ये ‘well-being’

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कच्चित्: whether
• कच्चित्: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-निपात

• धर्मेण: by righteousness
• धर्मेण: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• रञ्जयन्: delighting
• रञ्जयन्: Karta (कर्ता) (concomitant action)
• Type: Verb
• Root: रञ्ज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि; पालयसे इत्यस्य सहवर्ती क्रिया

• प्रजाः: subjects
• प्रजाः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• पालयसे: do you rule / protect
• पालयसे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• वीर: O hero
• वीर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• राजवृत्तेन: by kingly conduct
• राजवृत्तेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: राज (प्रातिपदिक) + वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; तत्पुरुष: राज्ञः वृत्तम् (kingly conduct/duty)

• धार्मिक: O righteous one
• धार्मिक: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धार्मिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Context

O Kamadhenu! quickly entertain them for my sake with the food of six kinds of tastes (varieties of rich dishes) as desired by each.

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Viśvāmitra
• Brahmā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in dialogue: thoughtful inquiry after establishing comfort and respect—speech becomes a tool for harmony rather than conflict.

What is the narrative situation?

With Viśvāmitra now settled, Vasiṣṭha begins a formal enquiry, leading into questions about the king’s welfare and governance.

Which character virtue is emphasized?

Vasiṣṭha’s disciplined speech and attentiveness—he proceeds methodically, reflecting a sage’s restraint.