Ramayana — Bala Kanda, Sarga 52, Shloka 14

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

Devanagari script

सत्क्रियां तु भवानेतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम्।राजा त्वमतिथिश्रेष्ठ: पूजनीय: प्रयत्नत:।।।।

Transliteration

satkriyāṃ tu bhavān etāṃ pratīcchatu mayodyatām | rājā tvam atithiśreṣṭhaḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ ||

Translation

Xin Ngài hoan hỷ thọ nhận sự tôn kính này do ta đã sẵn lòng chuẩn bị. Ngài là bậc quân vương, là thượng khách tối thắng, đáng được phụng thờ với mọi nỗ lực.

Word by Word

• सत्-क्रियाम्: honour, respectful reception
• सत्-क्रियाम्: Karma (कर्म; Object)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुषः (सत् क्रिया = सत्कारः/आदरः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध; particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• भवान्: you (honorific)
• भवान्: Karta (कर्ता; Subject)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; आदरार्थे सर्वनाम

• एताम्: this
• एताम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (सत्क्रियाम्)

• प्रतीच्छतु: may accept / please accept
• प्रतीच्छतु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-√इ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् (आशीर्लिङ्गवत् प्रयोगः)

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता; agent of ‘उद्यताम्’)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• उद्यताम्: prepared/offered
• उद्यताम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्-यत (कृदन्त; √यत् (धातु) क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (सत्क्रियाम्)

• राजा: king
• राजा: Sambodhyam/Viśeṣya (सम्बोध्य/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता; Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अतिथि-श्रेष्ठः: best of guests
• अतिथि-श्रेष्ठः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अतिथीनां श्रेष्ठः)

• पूजनीयः: worthy of worship/honour
• पूजनीयः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √पूज् (धातु) → पूजनीय (कृदन्त; अनीयर्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive) = ‘to be honored’

• प्रयत्नतः: with all effort
• प्रयत्नतः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण; manner)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्नतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (adverb: with effort)

Context

Please accept the honour I extend. Being a king, you are a distinguished guest. you deserve to be treated respectfully in all possible ways".

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Viśvāmitra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Proper honor (satkāra) is part of dharma: those deserving respect should be received with deliberate care and sincerity.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha reiterates his invitation, emphasizing the dignity of Viśvāmitra as a royal guest.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and conscientious service toward guests.