Ramayana — Bala Kanda, Sarga 36, Shloka 21

बालकाण्ड सर्ग ३६

गङ्गा-प्रभवप्रश्नः, शिवतेजोधारणं, कार्त्तिकेय-जन्म, उमाशापः

Devanagari script

यस्मान्निवारिता चैव सङ्गति: पुत्रकाम्यया।अपत्यं स्वेषु दारेषु तस्मान्नोत्पादयिष्यथ।।1.36.21।।

Transliteration

yasmān nivāritā caiva saṅgatiḥ putrakāmyayā |

apatyaṁ sveṣu dāreṣu tasmān notpādayiṣyatha ||

Translation

Vì cuộc hòa hợp của ta—được cầu mong với ước nguyện có con trai—đã bị ngăn trở, nên từ nay các ngươi sẽ không sinh được con nơi chính những người vợ của mình.

Word by Word

• यस्मात्: because/since
• यस्मात्: अपादान (Apādāna/Source-Cause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन; हेत्वर्थे (because of which)

• निवारिता: was prevented
• निवारिता: क्रिया-विशेष (predicate participle)
• Type: Verb
• Root: नि-वार् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (was prevented)

• च: and
• च: सम्बन्ध (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/indeed)

• सङ्गतिः: union/association
• सङ्गतिः: कर्ता/विषय (Subject/topic)
• Type: Noun
• Root: सङ्गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• पुत्रकाम्यया: by desire for a son
• पुत्रकाम्यया: करण/हेतु (Karaṇa/Instrument-Cause)
• Type: Noun
• Root: पुत्रकाम्या (प्रातिपदिक) = पुत्र + काम्या
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन; हेतौ/निमित्ते (by/for the desire of a son)

• अपत्यम्: offspring/progeny
• अपत्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अपत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• स्वेषु: in your own
• स्वेषु: अधिकरण-विशेषण (locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); बहुवचन; विशेषण (of दारेषु)

• दारेषु: in (your) wives
• दारेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी; बहुवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: अपादान/हेतु (cause-therefore)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; पञ्चमी; एकवचन; तस्मादर्थे (therefore/from that reason)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• उत्पादयिष्यथ: you will produce/beget
• उत्पादयिष्यथ: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: उत्-√पद्/पादय् (धातु: √पद् causative)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future); मध्यमपुरुष (2nd person); बहुवचन; परस्मैपद; णिच् (causative)

Characters & Entities

• Umā
• Devas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as reciprocity of action and result (karma-phala): interference in another’s rightful aim leads to loss in one’s own sphere.

What is the narrative situation?

Umā pronounces the specific content of her curse: the Devas will be unable to have children through their wives.

Which character virtue is emphasized?

Firmness in enforcing consequence—Umā acts as a guarantor of moral order as she understands it.