Ramayana — Bala Kanda, Sarga 25, Shloka 1

ताटकावृत्तान्तः

The Account of Tāṭakā and the Royal Duty to Protect

Devanagari script

अथ तस्याप्रमेयस्य मुनेर्वचनमुत्तमम्।श्रुत्वा पुरुषशार्दूल: प्रत्युवाच शुभां गिरम्।।।।

Transliteration

atha tasyāprameyasya muner vacanam uttamam | śrutvā puruṣa-śārdūlaḥ pratyuvāca śubhāṃ giram || 1.25.1 ||

Translation

Bấy giờ, nghe lời tối thượng của bậc hiền thánh Viśvāmitra, vị muṇi không thể lường, Rāma—hổ giữa loài người—liền đáp lại bằng lời nói cát tường, nhu hòa.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमसूचक

• तस्य: of that
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अप्रमेयस्य: of the immeasurable/incomprehensible
• अप्रमेयस्य: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अप्रमेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; मुनेः-विशेषण

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• वचनम्: words
• वचनम्: कर्म (Object of श्रुत्वा)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वचनम्-विशेषण

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); 'having heard'

• पुरुषशार्दूलः: tiger among men
• पुरुषशार्दूलः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: पुरुषशार्दूल = पुरुष + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'tiger among men' (epithet)

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गिरम्-विशेषण

• गिरम्: speech/words
• गिरम्: कर्म (Object of प्रत्युवाच)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

On hearing the excellent words of Viswamitra, a sage with unimaginable faculty. Rama, the tiger among men (Rama) replied in a, gentle voice:

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is maryādā in speech: one responds to elders and teachers with respectful, auspicious words after listening carefully.

What is the narrative situation?

A transition verse: after Viśvāmitra’s explanation, the narration turns to Rāma’s response.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s humility and disciplined speech—strength joined to gentleness.