Sarga 61

Verse 1

वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे।कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.61.1।।

Khi Rāma—người chí tâm nơi Chánh pháp, bậc tối thắng trong việc làm vui lòng muôn người—đã vào rừng, Kausalyā vì đau đớn mà khóc, rồi nói với phu quân những lời này.

Verse 2

यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद्यशः।सानुक्रोशो वदान्यश्च प्रियवादी च राघवः।।2.61.2।।

Dẫu đại danh của ngài vang khắp ba cõi, rằng Rāghava đầy lòng từ mẫn, rộng ban bố thí, và lời nói dịu hiền—

Verse 3

कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया।दुःखितौ सुखसंवृद्धौ वने दुःखं सहिष्यतः।।2.61.3।।

Ô bậc tối thượng trong hàng vua, làm sao hai người con ấy của ngài, cùng với Sītā—vốn được nuôi dưỡng trong an lạc mà nay chìm trong sầu khổ—có thể chịu đựng nỗi gian lao nơi rừng sâu?

Verse 4

सा नूनं तरुणी श्यामा सुकुमारी सुखोचिता।कथमुष्णं च शीतं च मैथिली प्रसहिष्यते।।2.61.4।।

Nàng hẳn là thiếu nữ trẻ trung, da ngăm, mảnh mai, quen hưởng an lạc; vậy Maithilī làm sao chịu nổi cả nóng lẫn lạnh?

Verse 5

भुक्त्वाऽशनं विशालाक्षी सूपदं शान्वितं शुभम्।वन्यं नैवारमाहारं कथं सीतोपभोक्ष्यते।।2.61.5।।

Sītā mắt rộng, quen dùng bữa ngon với canh và gia vị thanh nhã; nay làm sao nàng ăn được lương thực rừng, thứ gạo hoang dã ấy?

Verse 6

गीतवादित्रनिर्घोषं श्रुत्वा शुभमनिन्दिता।कथं क्रव्यादसिंहानां शब्दं श्रोष्यत्यशोभनम्।।2.61.6।।

Đã quen nghe âm thanh cát tường của ca khúc và nhạc khí, Sītā vô tội ấy làm sao chịu nổi tiếng gầm bất tường của sư tử và loài ăn thịt?

Verse 7

महेन्द्रध्वजसङ्काशः क्व नु शेते महाभुजः।भुजं परिघसङ्काशमुपधाय महाबलः।।2.61.7।।

Giờ đây vị Đại Lực, cánh tay dài, cao vời như cờ Indra—Rāma ấy nằm ngủ nơi đâu, lấy cánh tay như đòn sắt làm gối?

Verse 8

पद्मवर्णं सुकेशान्तं पद्मनिश्श्वासमुत्तमम्।कदा द्रक्ष्यामि रामस्य वदनं पुष्करेक्षणम्।।2.61.8।।

Bao giờ ta lại được thấy dung nhan tối thượng của Rāma: sắc như sen, tóc đẹp viền quanh, hơi thở thơm như sen, đôi mắt như sen xanh?

Verse 9

वज्रसारमयं नूनं हृदयं मे न संशयः।अपश्यन्त्या न तं यद्वै फलतीदं सहस्रधा।।2.61.9।।

Chắc hẳn tim ta làm bằng kim cang, không còn nghi ngờ gì nữa; bởi không được thấy Người, mà nó vẫn chưa vỡ tan thành ngàn mảnh.

Verse 10

यत्त्वयाऽकरुणं कर्म व्यपोह्य मम बान्धवाः।निरस्ताः परिधावन्ति सुखार्हाः कृपणा वने।।2.61.10।।

Vì việc làm tàn nhẫn của ngài, thân quyến của thiếp—những người đáng được an lạc—đã bị xua đuổi, nay khốn khổ lang thang trong rừng.

Verse 11

यदि पञ्चदशे वर्षे राघवः पुनरेष्यति।जह्याद्राज्यं च कोषं च भरतो नोपलक्षयते।।2.61.11।।

Dẫu đến năm thứ mười lăm Rāghava trở về, cũng khó thấy Bharata sẽ chịu buông bỏ vương quyền và kho tàng.

Verse 12

भोजयन्ति किल श्राद्धे केचित्स्वानेव बान्धवान्।ततः पश्चात्समीक्षन्ते कृतकार्या द्विजर्षभान्।।2.61.12।।

Nghe nói, có kẻ trong lễ śrāddha trước hết chỉ dọn cúng và cho chính bà con mình ăn; rồi sau đó, tưởng như đã tròn bổn phận, mới đi tìm các bậc Bà-la-môn tối thượng.

Verse 13

तत्र ये गुणवन्तश्च विद्वांसश्च द्विजातयः।न पश्चात्तेऽभिमन्यन्ते सुधामपि सुरोपमाः।।2.61.13।।

Ở đó, những bậc nhị sinh đức hạnh và uyên bác—cao quý như chư thiên—không nhận phần cúng dường đến sau người khác, dẫu là cam lộ cũng chẳng màng.

Verse 14

ब्राह्मणेष्वपि तृप्तेषु पश्चाद्भोक्तुं द्विजर्षभाः।नाभ्युपैतुमलं प्राज्ञा श्शृङ्गच्छेदमिवर्षभाः।।2.61.14।।

Dẫu các Bà-la-môn đã được thỏa mãn, những bậc hiền trí—tối thượng trong hàng nhị sinh—cũng không chịu ăn sau; như những con bò đực không thể chịu nổi việc bị cắt sừng.

Verse 15

एवं कनीयसा भ्रात्रा भुक्तं राज्यं विशाम्पते।भ्राता ज्येष्ठो वरिष्ठश्च किमर्थं नावमंस्यते।।2.61.15।।

Cũng vậy, hỡi bậc chúa tể của muôn dân: nếu người em đã ‘hưởng’ vương quyền, cớ sao người anh cả, đáng kính hơn, lại không khinh bỏ nó?

Verse 16

न परेणाऽहृतं भक्ष्यं व्याघ्रः खादितुमिच्छति।एवमेतन्नरव्याघ्रः परलीढं न मन्यते।।2.61.16।।

Hổ không muốn ăn mồi do loài khác kiếm về; cũng vậy, Rāma—hổ giữa loài người—không nhận vương quốc đã bị kẻ khác “nếm” và hưởng trước.

Verse 17

हविराज्यं पुरोडाशाः कुशा यूपाश्च खादिराः।नैतानि यातयामानि कुर्वन्ति पुनरध्वरे।।2.61.17।।

Trong tế lễ, bơ cúng, bánh tế, cỏ kuśa và cọc gỗ khadira—những vật đã cũ mòn, đã dùng rồi—không được đem dùng lại trong đàn tế.

Verse 18

तथा ह्यात्तमिदं राज्यं हृतसारां सुरामिव।नाभिमन्तुमलं रामो नष्टसोममिवाध्वरम्।।2.61.18।।

Cũng thế, vương quốc này đã bị người khác hưởng trước, như rượu đã bị rút mất tinh chất; Rāma không đáng nhận nó, như đàn tế đã mất Soma.

Verse 19

न चेमां धर्षणां राम सङ्गच्छेदत्यमर्षणः।दारयेन्मन्दरमपि स हि क्रुद्धश्शितैश्शरैः।।2.61.19।।

Và Rāma, chí khí không khuất phục, quyết không chịu nhục như thế; nếu nổi giận, người có thể dùng mũi tên sắc bổ đôi cả núi Mandara.

Verse 20

त्वां तु नोत्सहते हन्तुं महात्मा पितृगौरवात्।ससोमार्कग्रहगणं नभस्ताराविचित्रितम्।।2.61.20।।पातयेद्योदिवं क्रुद्धस्सत्वां न व्यतिवर्तते।प्रक्षोभयेद्वारये द्वा महीं शैलशताचिताम्।।2.61.21।।

Nhưng bậc đại hồn ấy không nỡ đánh ngươi, vì kính trọng phụ vương. Dẫu khi phẫn nộ có thể kéo sập bầu trời rực sao với Mặt Trời, Mặt Trăng và các hành tinh, người vẫn không vượt qua ngươi; thà làm rung chuyển, thậm chí xé rạn mặt đất được trăm núi bao quanh, còn hơn phạm đạo hiếu.

Verse 21

त्वां तु नोत्सहते हन्तुं महात्मा पितृगौरवात्।ससोमार्कग्रहगणं नभस्ताराविचित्रितम्।।2.61.20।।पातयेद्योदिवं क्रुद्धस्सत्वां न व्यतिवर्तते।प्रक्षोभयेद्वारये द्वा महीं शैलशताचिताम्।।2.61.21।।

Nhưng bậc đại hồn ấy không nỡ đánh ngươi, vì kính trọng phụ vương. Dẫu khi phẫn nộ có thể kéo sập bầu trời rực sao với Mặt Trời, Mặt Trăng và các hành tinh, người vẫn không vượt qua ngươi; thà làm rung chuyển, thậm chí xé rạn mặt đất được trăm núi bao quanh, còn hơn phạm đạo hiếu.

Verse 22

नैवं विधमसत्कारं राघवो मर्षयिष्यति।बलवानिव शार्दूलो वालधेरभिमर्शनम्।।2.61.22।।

Rāghava quyết chẳng dung thứ sự sỉ nhục như thế; như hổ mãnh lực không thể chịu ai nắm kéo đuôi mình.

Verse 23

नैतस्य सहिता लोका भयं कुर्युर्महामृथे।अधर्मंत्विह धर्मात्मा लोकं धर्मेण योजयेत्।।2.61.23।।

Dẫu muôn cõi hiệp lại đối nghịch trong đại chiến, cũng chẳng thể khiến Ngài run sợ. Nơi đây khi phi pháp lấn át, bậc tâm hồn chính trực ấy sẽ dùng chính dharma mà đưa thế gian trở về với dharma.

Verse 24

नन्वसौ काञ्चनैर्बाणैर्महावीर्यो महाभुजः।युगान्त इव भूतानि सागरानपि निर्दहेत्।।2.61.24।।

Quả thật, vị đại anh hùng, bậc tay lực phi thường ấy—chỉ với những mũi tên vàng—có thể thiêu đốt muôn loài, thậm chí cả đại dương, như vào thời tận kiếp.

Verse 25

स तादृशस्सिंहबलो वृषभाक्षो नरर्षभः।स्वयमेव हतः पित्रा जलजेनात्मजो यथा।।2.61.25।।

Một Rāma như thế—bậc ngưu vương giữa loài người, sức mạnh như sư tử, mắt như mắt bò—lại bị chính phụ vương giết hại, như cá hủy diệt chính con mình.

Verse 26

द्विजातिचरितो धर्मश्शास्त्रदृष्टस्सनातनः।यदि ते धर्मनिरते त्वया पुत्रे विवासिते।।2.61.26।।

Nếu dharma vĩnh cửu—được thấy trong các śāstra và do hàng nhị sinh thực hành—thật sự đứng về phía ngài, thì sao ngài lại có thể đày ải người con chí thành với chính pháp?

Verse 27

गतिरेका पतिर्नार्या द्वितीया गतिरात्मजः।तृतीया ज्ञातयो राजंश्चतुर्थी नेह विद्यते।।2.61.27।।

Tâu Đại vương, người nữ chỉ có một nơi nương tựa là phu quân; nơi nương tựa thứ hai là con trai; thứ ba là bà con thân tộc. Ở đời này, không có chỗ nương thứ tư.

Verse 28

Quả thật, ta chẳng còn việc gì với ngươi nữa. Rāma đã vào rừng nương náu, còn ta không muốn đi đến đó. Ta đã bị ngươi hủy hoại hoàn toàn.

Verse 29

वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे।कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.61.1।।

Khi Rāma, bậc chí thành với dharma và đứng đầu trong việc làm đẹp lòng người, đã đi vào rừng, Kausalyā, khóc nức nở trong nỗi đau quặn thắt, liền nói với phu quân những lời này.

Verse 30

वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे।कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.61.1।।

Khi Rāma, bậc chí thành với dharma và đứng đầu trong việc làm đẹp lòng người, đã đi vào rừng, Kausalyā, khóc nức nở trong nỗi đau quặn thắt, đã hướng về phu quân mà thưa rằng.