Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 51, Shloka 10

अयोध्याकाण्डे एकपञ्चाशः सर्गः — Guha’s Vigil and Lakṣmaṇa’s Lament

Night on the riverbank

Devanagari script

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

Transliteration

yo na devāsuraiḥ sarvaiḥ śakyaḥ prasahituṁ yudhi |

taṁ paśya sukha-saṁviṣṭaṁ tṛṇeṣu saha sītayā || 2.51.10 ||

Translation

Kìa xem—Đấng mà chư Thiên cùng A-tu-la hợp sức cũng chẳng thể đương cự nơi chiến địa, nay lại an nhiên nằm trên cỏ khô, bên cạnh nàng Sītā.

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• देवासुरैः: by gods and demons
• देवासुरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: देव + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (देवाश्च असुराश्च), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• सर्वैः: by all
• सर्वैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘देवासुरैः’ इत्यस्य विशेषणम्

• शक्यः: possible (to be)
• शक्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘यः’ इत्यस्य विशेषणम् (possible to be...)

• प्रसहितुम्: to face/withstand
• प्रसहितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्र + सह् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive: to overpower/withstand/face)

• युधि: in battle
• युधि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युध् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• सुखसंविष्टम्: lying comfortably
• सुखसंविष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुख + संविष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सुखेन संविष्टः), क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘संविष्ट’ (seated/lying), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• तृणेषु: on the grass
• तृणेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तृण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• सह: with
• सह: Sahakari (सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहकारार्थक-अव्यय (with)

• सीतया: with Sita
• सीतया: Sahakari (सहकारी)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Context

Deeply moved to see Lakshmana, scion of the Raghus, keeping awake all night without any pretence for his brother's sake, Guha spoke.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Devas
• Asuras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True greatness aligns power with humility: though invincible in war, Rāma accepts hardship without complaint, honoring satya and the discipline of exile.

What is the narrative situation?

Guha marvels at the contrast between Rāma’s unmatched martial might and his simple sleeping arrangement on grass during exile, alongside Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s humility and endurance (kṣamā/dhairya), and Sītā’s steadfast companionship in hardship.