Shloka 121

Genealogy of the Ancestors (Pitṛs) and the Procedure of Śrāddha

Devanagari script

अनेन विधिना श्राद्धं त्रिवर्गस्येह निर्वपेत् । कन्या कुंभ वृषस्थेर्के कृष्णपक्षेषु सर्वदा

Transliteration

anena vidhinā śrāddhaṃ trivargasyeha nirvapet | kanyā kuṃbha vṛṣastherke kṛṣṇapakṣeṣu sarvadā

Translation

Theo nghi thức này, tại đây nên cử hành lễ Śrāddha làm tăng trưởng tam mục tiêu (dharma, artha, kāma); và luôn nên thực hiện vào nửa tháng tối (kṛṣṇa-pakṣa) khi Mặt Trời ở cung Xử Nữ, Bảo Bình hoặc Kim Ngưu.

Word by Word

• अनेन: by this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; करणवाचक (instrumental singular: ‘by this’)

• विधिना: method/procedure
• विधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (masculine instrumental singular)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (neuter accusative singular)

• त्रि-वर्गस्य: of the three aims/groups (dharma-artha-kāma)
• त्रि-वर्गस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास ‘त्रयाणां वर्गः’ (masculine genitive singular)

• इह: here
• इह: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/कालवाचक (adverb: ‘here/in this context’)

• निर्वपेत्: should perform/offer (nirvāpaṇa)
• निर्वपेत्: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: नि-वप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (optative, parasmaipada, 3rd sg)

• कन्या: in Kanyā (Virgo)
• कन्या: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (feminine locative singular)

• कुम्भे: in Kumbha (Aquarius)
• कुम्भे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masculine locative singular)

• वृषस्थे: when (the sun is) in Vṛṣa (Taurus)
• वृषस्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृषस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masculine locative singular)

• अर्के: in the sun (i.e., when the sun is in that sign)
• अर्के: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masculine locative singular)

• कृष्ण-पक्षेषु: in the dark fortnights
• कृष्ण-पक्षेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय ‘कृष्णः पक्षः’ (masculine locative plural)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: ‘always’)

Speaker

Unspecified (context not provided for dialogue identification)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: त्रिवर्गस्येह = त्रि-वर्गस्य + इह; वृषस्थेर्के = वृषस्थे + अर्के; कृष्णपक्षेषु = कृष्ण-पक्षेषु (कर्मधारय).

Characters & Entities

• Arka (Sun)

FAQs

What practice is this verse prescribing?

It prescribes performing śrāddha (ancestral offerings) according to a specific procedure, framed as beneficial for the trivarga—dharma, artha, and kāma.

What timing does the verse recommend for śrāddha?

It recommends the kṛṣṇa-pakṣa (dark fortnight) and specifies solar positions: when the Sun is in Kanyā (Virgo), Kumbha (Aquarius), or Vṛṣa (Taurus).

What is the ethical or practical takeaway from this instruction?

It emphasizes disciplined ritual timing and method in ancestral rites, presenting such observance as supportive of a balanced worldly life aligned with traditional aims (trivarga).