Shloka 11

The Bhīma-Dvādaśī

Kalyāṇinī) Vow and the Anangadāna-Vrata (with a Courtesan-Conduct Discourse

Devanagari script

त्वष्टा तदाज्ञया ब्रह्मन्करिष्यति जगत्पतेः । तस्यां कदाचिदासीनः सभायां सोऽमितद्युतिः

Transliteration

tvaṣṭā tadājñayā brahmankariṣyati jagatpateḥ | tasyāṃ kadācidāsīnaḥ sabhāyāṃ so'mitadyutiḥ

Translation

Hỡi Bà-la-môn, Tvaṣṭṛ sẽ thi hành theo thánh lệnh của Đấng Chúa tể thế gian. Có một lần, bậc rực sáng vô lượng ấy ngồi trong đại sảnh hội đồng đó.

Word by Word

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• तत्: his/that
• तत्: Shashthi-sambandha (Possessive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (Genitive singular) अर्थे; ‘तद्’ = ‘तस्य’ (of him/that)

• आज्ञया: by (the) command
• आज्ञया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• ब्रह्मन्: O Brahman (sage)
• ब्रह्मन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• करिष्यति: will make/do
• करिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• जगत्पतेः: of the Lord of the world
• जगत्पतेः: Shashthi-sambandha (Possessive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; समासः जगतः पतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तस्याम्: in that (city/place)
• तस्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• कदाचित्: once, at some time
• कदाचित्: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: at some time)

• आसीनः: sitting
• आसीनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सभायाम्: in the assembly hall
• सभायाम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• अमितद्युतिः: of immeasurable splendor
• अमितद्युतिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अमित + द्युति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः अमिता द्युतिः यस्य सः (कर्मधारय-रूपेण विशेषणवत्)

Speaker

Narratorial voice within the Sṛṣṭikhaṇḍa (exact dialogue pair not explicit in this single verse excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: temple

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तदाज्ञया → तत् आज्ञया; ब्रह्मन्करिष्यति → ब्रह्मन् करिष्यति; सोऽमितद्युतिः → सः अमितद्युतिः (विसर्ग+अ → ओऽ)।

Characters & Entities

• Tvaṣṭṛ
• Jagatpati (Lord of the world)

FAQs

Who is Tvaṣṭṛ in this verse and what is his function?

Tvaṣṭṛ is the divine craftsman (viśvakarman-like artisan) who executes the Lord’s command—here indicating cosmic work carried out through ordained agency.

What does the reference to ‘Jagatpati’ emphasize in the Sṛṣṭikhaṇḍa context?

It stresses supreme governance: creation and ordering occur by the will/command of the Lord of the world, with other divine beings acting as instruments of that will.

What is the ethical or philosophical lesson implied by “by that command”?

It implies alignment with rightful authority (dharma and cosmic order): even powerful agents act properly when they follow divine ordinance rather than personal impulse.