Shloka 103

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice and the Manifestation of Sarasvatī

with Tīrtha-Merit Teachings

Devanagari script

वायुभक्षा जलाहाराः पर्णाहारास्तथापरे । नाना नियमयुक्ताश्च तथा स्थंडिलशायिनः

Transliteration

vāyubhakṣā jalāhārāḥ parṇāhārāstathāpare | nānā niyamayuktāśca tathā sthaṃḍilaśāyinaḥ

Translation

Có vị sống bằng ‘ăn gió’, có vị chỉ nương nước, và có vị chỉ dùng lá làm thực phẩm. Có vị giữ nhiều giới luật và hạnh nguyện, và cũng có vị nằm ngủ trên nền đất trần.

Word by Word

• वायुभक्षाः: wind-eaters (those who subsist on air)
• वायुभक्षाः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + भक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वायोः भक्षाः)

• जलाहाराः: water-dieters
• जलाहाराः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जलस्य आहाराः)

• पर्णाहाराः: leaf-dieters
• पर्णाहाराः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: पर्ण (प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पर्णस्य आहाराः)

• तथा: and/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अपरे: others
• अपरे: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम-प्रयोग (pronominal adjective used substantively)

• नाना: various
• नाना: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे (indeclinable used adjectivally)

• नियमयुक्ताः: endowed with observances
• नियमयुक्ताः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नियम (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त; √युज् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त (past participle), षष्ठी-तत्पुरुषः (नियमेन/नियमैः युक्ताः = endowed with disciplines)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• स्थण्डिलशायिनः: ground-sleepers
• स्थण्डिलशायिनः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: स्थण्डिल (प्रातिपदिक) + शायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (स्थण्डिले शायिनः = those who sleep on bare ground)

Speaker

Unspecified (context required from surrounding verses to confirm the dialogue pair)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: पर्णाहारास्तथापरे = पर्णाहाराः तथा अपरे; नियमयुक्ताश्च = नियमयुक्ताः च; स्थंडिलशायिनः normalized as स्थण्डिलशायिनः.

FAQs

What practices are listed in this verse?

It lists ascetic austerities: living on breath (vāyubhakṣa), living on water (jalāhāra), eating only leaves (parṇāhāra), following varied observances (nānā-niyama), and sleeping on bare ground (sthaṇḍilaśāyin).

Does the verse promote extreme austerity as the only spiritual path?

The verse describes forms of tapas and restraint; by itself it does not claim exclusivity. In Purāṇic contexts, such practices are typically presented as disciplines that may support spiritual aims, alongside other paths such as devotion and right conduct.

What ethical lesson can be drawn from these austerities?

The implied lesson is self-restraint: reducing dependence on comforts and regulating diet, sleep, and conduct to cultivate steadiness, discipline, and detachment.