Shloka 164

Puṣkara Sacrifice: Gāyatrī’s Marriage, Sāvitrī’s Wrath, Rudra’s Test, and the Tīrtha-Māhātmya

Devanagari script

ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानाशपद्रुषा । शापं दत्वा तथा तेषां निष्क्रांता सदसस्तथा

Transliteration

brahmāṇaṃ brāhmaṇāṃścaiva sarvāṃstānāśapadruṣā | śāpaṃ datvā tathā teṣāṃ niṣkrāṃtā sadasastathā

Translation

Trong cơn phẫn nộ, nàng nguyền rủa Brahmā và hết thảy các brāhmaṇa ấy. Ban lời nguyền xong, nàng cũng rời khỏi hội chúng.

Word by Word

• ब्रह्माणम्: Brahmā (as object)
• ब्रह्माणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• ब्राह्मणान्: the brāhmaṇas (as object)
• ब्राह्मणान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of तान्/ब्राह्मणान्)

• तान्: those (persons)
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• आशापद्रुषा: by/with the affliction of hope (i.e., out of disappointed expectation)
• आशापद्रुषा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: आशा + पद्रु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आशायाः पद्रुः/पद्रुषा)

• शापम्: a curse
• शापम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दत्वा: having given/after giving
• दत्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकालिक)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having given’

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारार्थक-अव्यय (adverb: ‘thus/in that manner’)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम

• निष्क्रांता: (she) departed/went out
• निष्क्रांता: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: निस् + क्रम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘she went out’

• सदसः: from the assembly
• सदसः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सदस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• तथा: likewise/then
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारार्थक-अव्यय (adverb)

Speaker

Narrator (contextual; the verse describes a woman departing after cursing)

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: temple

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ब्राह्मणांश्चैव = ब्राह्मणान् + च + एव; सर्वांस्तानाशपद्रुषा = सर्वान् + तान् + आशापद्रुषा; निष्क्रांता = निस् + क्रांता (क्रम्-धातोः क्त); सदसस्तथा = सदसः + तथा

Characters & Entities

• Brahmā
• Brāhmaṇas

FAQs

Who is being cursed in this verse?

The verse explicitly states that Brahmā and the brāhmaṇas present are cursed.

What does the verse say happens after the curse is pronounced?

After delivering the curse, the woman described in the verse departs from the assembly (sadas).

What ethical lesson is implied by the scene of anger and cursing?

It underscores how wrath can drive consequential speech and actions, especially in sacred or formal settings, highlighting the importance of restraint and dharmic conduct.