Adhyaya 28

Verse 1

ऋषय ऊचुः । विस्तरेण समाख्याहि जन्म तस्य महात्मनः । पृथोश्चैव महाभाग श्रोतुकामा वयं पुनः

Các bậc ṛṣi thưa rằng: “Bậc hữu phúc, xin kể tường tận sự giáng sinh của vị đại hồn ấy—và cả của Pṛthu nữa, hỡi người đại phúc. Chúng tôi muốn được nghe lại.”

Verse 2

राज्ञा तेन यथा दुग्धा इयं धात्री महात्मना । पुनर्देवैश्च पितृभिर्मुनिभस्तत्त्ववेदिभिः

Như vị vua đại hồn ấy từng “vắt sữa” Mẹ Đất này khiến của báu tuôn ra, cũng vậy, chư thiên, các pitṛ và các bậc muni thấu triệt tattva lại “vắt” nàng lần nữa.

Verse 3

यथा दैत्यैश्च नागैश्च यथा यक्षैर्यथा द्रुमैः । शैलैश्चैव पिशाचैश्च गंधर्वैः पुण्यकर्मभिः

Như các Daitya và Nāga, như các Yakṣa và muôn cây; cũng vậy, núi non, các Piśāca và các Gandharva làm việc thiện (đều đã “vắt” Đất Mẹ).

Verse 4

ब्राह्मणैश्च तथा सिद्धै राक्षसैर्भीमविक्रमैः । पूर्वमेव यथा दुग्धा अन्यैश्च सुमहात्मभिः

Nàng đã từng được “vắt” từ trước—bởi các brāhmaṇa, cũng như bởi các siddha; bởi các rākṣasa có uy lực đáng sợ, và bởi những bậc đại hồn khác nữa.

Verse 5

तेषामेव हि सर्वेषां विशेषं पात्रधारणम् । क्षीरस्यापि विधिं ब्रूहि विशेषं च महामते

Quả thật, xin hãy giảng rõ những phân biệt đặc thù về việc gìn giữ các bình khí cho tất cả những điều ấy. Và ôi bậc đại trí, xin nói cả pháp thức về sữa, cùng những chi tiết riêng biệt của nó.

Verse 6

वेनस्यापि नृपस्यैव पाणिरेव महात्मनः । ऋषिभिर्मथितः पूर्वं स कस्मादिह कारणात्

Ngay cả bàn tay của vua Vena, bậc đại hồn, thuở trước cũng từng bị các hiền thánh (ṛṣi) ‘khuấy-churn’ lên. Vậy vì duyên cớ gì mà việc ấy đã xảy ra nơi đây?

Verse 7

क्रुद्धश्चैव महापुण्यैः सूतपुत्र वदस्व नः । विचित्रेयं कथा पुण्या सर्वपापप्रणाशिनी

Hỡi con của Sūta, dẫu chúng ta đang phẫn nộ, xin hãy nói cho chúng ta bằng công đức lớn lao của ngươi. Câu chuyện kỳ diệu và thánh thiện này đầy phước đức, diệt trừ mọi tội lỗi.

Verse 8

श्रोतुकामा महाभाग तृप्तिर्नैव प्रजायते । सूत उवाच । वैन्यस्य हि पृथोश्चैव तस्य विस्तरमेव च

Hỡi bậc hữu phước, dẫu khát khao được nghe, lòng vẫn chẳng hề thỏa mãn. Sūta nói: Ta sẽ thuật tường tận chuyện về Pṛthu, con của Vena, cùng toàn bộ sự tích của ngài.

Verse 9

जन्मवीर्यं तथा क्षेत्रं पौरुषं द्विजसत्तमाः । प्रवक्ष्यामि यथा सर्वं चरित्रं तस्य धीमतः

Hỡi các bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ta sẽ thuật đúng như thật: sự ra đời và dũng lực, cõi đất (vương vực), khí phách, cùng toàn bộ hạnh truyện của bậc trí ấy.

Verse 10

शुश्रूषध्वं महाभागा मामेवं द्विजसत्तमाः । अभक्ताय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

Hỡi những bậc đại phúc, hỡi các vị nhị sinh tối thượng, hãy lắng nghe lời ta như vậy với tâm chuyên chú. Điều này không nên nói cho kẻ không có bhakti, không có śraddhā, và kẻ gian trá.

Verse 11

सुमूर्खाय सुमोहाय कुशिष्याय तथैव च । श्रद्धाहीनाय कूटाय सर्वनाशाय मा द्विजाः

Hỡi các vị nhị sinh, chớ truyền dạy điều này cho kẻ cực ngu, cực mê muội, đệ tử xấu, kẻ thiếu śraddhā, kẻ xảo trá, và kẻ hướng đến sự diệt vong hoàn toàn.

Verse 12

अन्यथा पठते यो हि निरयं च प्रयाति हि । भवंतो भावसंयुक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

Còn kẻ nào tụng đọc sai khác (không đúng phép) thì quả thật đi vào địa ngục. Riêng các vị, đầy đủ chánh niệm và bhakti, nương tựa nơi chân lý và dharma.

Verse 13

भवतामग्रतः सर्वं चरित्रं पापनाशनम् । संप्रवक्ष्याम्यशेषेण शृणुध्वं द्विजसत्तमाः

Trước mặt tất cả các vị, nay ta sẽ thuật trọn vẹn câu chuyện này—câu chuyện diệt trừ tội lỗi. Hỡi các bậc nhị sinh tối thượng, xin hãy lắng nghe.

Verse 14

स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं धन्यं वेदैश्च संमितम् । रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तमाः

Hỡi các bậc nhị sinh tối thượng, nay ta sẽ tuyên thuyết giáo pháp bí mật: đưa đến cõi trời, ban danh tiếng và thọ mạng lâu dài, đem lại cát tường, phù hợp với Veda, và đã được các ṛṣi tuyên nói.

Verse 15

यश्चैनं कीर्तयेन्नित्यं पृथोर्वैन्यस्य विस्तरम् । ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्वा न स शोचेत्कृताकृतम्

Ai thường xuyên tụng niệm bản tường thuật đầy đủ về Pṛthu, con của Vena—sau khi trước hết đảnh lễ các Bà-la-môn—thì không còn sầu muộn vì điều đã làm hay điều chưa làm.

Verse 16

सप्तजन्मार्जितं पापं श्रुतमात्रेण नश्यति । ब्राह्मणो वेदविद्वांश्च क्षत्रियो विजयी भवेत्

Tội lỗi tích tụ qua bảy đời bị tiêu trừ chỉ bằng việc nghe (thánh truyện) này. Bà-la-môn trở thành người thông hiểu Veda, còn Sát-đế-lỵ trở nên chiến thắng.

Verse 17

वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् । एवं फलं समाप्नोति पठनाच्छ्रवणादपि

Vaiśya trở nên sung túc về tài sản, còn Śūdra đạt được an lạc. Như vậy, quả báo ấy có được cả do đọc tụng lẫn do lắng nghe.

Verse 18

पृथोर्जन्मचरित्रं च पवित्रं पापनाशनम् । धर्मगोप्ता महाप्राज्ञो वेदशास्त्रार्थकोविदः

Thánh truyện về sự giáng sinh và công hạnh của Pṛthu thật thanh tịnh, có năng lực diệt trừ tội lỗi. Ngài là bậc hộ trì Dharma, đại trí, tinh thông ý nghĩa Veda và các Śāstra.

Verse 19

अत्रिवंशसमुत्पन्नः पूर्वमत्रिसमः प्रभुः । स्रष्टा सर्वस्य धर्मस्य अंगो नाम प्रजापतिः

Sinh trong dòng dõi Atri, thuở trước là bậc Chúa tể ngang hàng với Atri, có Prajāpati mang danh Aṅga—đấng tạo lập và an lập mọi Dharma.

Verse 20

य आसीत्तस्य पुत्रो वै वेनो नाम प्रजापतिः । धर्ममेवं परित्यज्य सर्वदैव प्रवर्तते

Con trai của ông quả thật là Prajāpati tên Vena; đã bỏ rơi chánh pháp như vậy, ông ta luôn hành xử trái nghịch với dharma.

Verse 21

मृत्योः कन्या महाभागा सुनीथा नाम नामतः । तां तु अंगो महाभागः सुनीथामुपयेमिवान्

Mṛtyu có một ái nữ phúc đức lớn, tên là Sunīthā; bậc hiển hách Aṅga đã cưới Sunīthā ấy làm chánh thê.

Verse 22

तस्यामुत्पादयामास वेनं धर्मप्रणाशनम् । मातामहस्य दोषेण वेनः कालात्मजात्मजः

Từ bà ấy, ông sinh ra Vena, kẻ hủy hoại dharma; và do lỗi của ngoại tổ, Vena trở thành cháu của người con trai của Kāla.

Verse 23

निजधर्मं परित्यज्य अधर्मनिरतोभवत् । कामाल्लोभान्महामोहात्पापमेव समाचरत्

Bỏ rời bổn phận của chính mình, hắn chìm đắm trong adharma; bị dục vọng, tham lam và đại mê hoặc thúc đẩy, hắn chỉ làm toàn điều tội lỗi.

Verse 24

वेदाचारमयं धर्मं परित्यज्य नराधिपः । अन्ववर्तत पापेन मदमत्सरमोहितः

Từ bỏ dharma dựa trên hạnh kiểm theo Veda, vị vua ấy đi theo con đường tội lỗi; bị mê lầm bởi kiêu mạn, đố kỵ và si ái.

Verse 25

वेदाध्यायं विना लोके प्रावर्तंत तदा जनाः । निःस्वाध्यायवषट्काराः प्रजास्तस्मिन्प्रजापतौ

Bấy giờ người đời sống mà không học tụng Veda; dưới quyền Prajāpati ấy, muôn dân không còn svādhyāya (tự tụng kinh) và cũng vắng tiếng hô tế lễ “vaṣaṭ.”

Verse 26

प्रवृत्तं न पपुः सोमं हुतं यज्ञेषु देवताः । इत्युवाच स दुष्टात्मा ब्राह्मणान्प्रति नित्यशः

“Chư thiên không uống Soma đã được chuẩn bị đúng pháp và dâng trong tế lễ.” Kẻ tâm địa ác ấy cứ luôn miệng nói đi nói lại điều đó với các bà-la-môn.

Verse 27

नाध्येतव्यं न होतव्यं न देयं दानमेव च । न यष्टव्यं न होतव्यमिति तस्य प्रजापतेः

“Chớ học tụng; chớ làm hỏa cúng; chớ bố thí—dẫu là tặng phẩm cũng không. Chớ hành tế lễ, chớ dâng hiến tế vật”: đó là điều răn của Prajāpati ấy.

Verse 28

आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते । अहमिज्यश्च यष्टा च यज्ञश्चेति पुनः पुनः

Khi sự diệt vong đã kề cận, lời thề khắc nghiệt ấy lại dấy lên mãi: “Chỉ ta đáng được thờ phụng; chỉ ta là người chủ tế; và chính ta là tế lễ.”

Verse 29

मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि । इत्यब्रवीत्सदा वेनो ह्यहं विष्णुः सनातनः

“Mọi tế lễ phải cử hành vì ta; và các lễ vật hiến dâng cũng phải rót vào chính ta.” Vua Vena luôn miệng tuyên bố: “Vì ta là Viṣṇu, Đấng Vĩnh Hằng.”

Verse 30

अहं ब्रह्मा अहं रुद्रो मित्र इंद्रः सदागतिः । अहमेव प्रभोक्ता च हव्यं कव्यं न संशयः

Ta là Phạm Thiên; ta là Rudra; ta là Mitra và Indra, nơi nương tựa thường hằng. Chỉ riêng ta là Đấng Chủ Tể thọ hưởng lễ vật—havya dâng chư thiên và kavya dâng tổ tiên—điều ấy không chút nghi ngờ.

Verse 31

अथ ते मुनयः क्रुद्धा वेनं प्रति महाबलाः । ऊचुस्ते संगताः सर्वे राजानं पापचेतनम्

Bấy giờ các bậc hiền thánh đầy uy lực nổi giận; tất cả cùng tụ hội và cất lời với Vena, vị vua mang tâm ý tội lỗi.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । राजा हि पृथिवीनाथः प्रजां पालयते सदा । धर्ममूर्तिः स राजेंद्र तस्माद्धर्मं हि रक्षयेत्

Các hiền triết nói: “Vua thật là chúa tể của địa cầu, luôn bảo hộ muôn dân. Hỡi bậc vương thượng, vua là hiện thân của dharma; vì thế nhất định phải gìn giữ dharma.”

Verse 33

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामो यज्ञे द्वादशवार्षिकीम् । अधर्मं कुरु मा यागे नैष धर्मः सतां गतिः

“Chúng ta sắp thọ nhận dikṣā, lời thệ nguyện thanh tịnh, cho đại tế lễ mười hai năm. Chớ làm điều phi dharma trong nghi lễ; đó chẳng phải dharma, cũng chẳng phải con đường của bậc hiền thiện.”

Verse 34

कुरु धर्मं महाराज सत्यं पुण्यं समाचर । प्रजाहं पालयिष्यामि इति ते समयः कृतः

Hỡi đại vương, hãy hành trì dharma; giữ trọn chân thật và làm các công đức. Bởi ngài đã lập lời thệ: “Ta sẽ bảo hộ muôn dân.”

Verse 35

तांस्तथाब्रुवतः सर्वान्महर्षीनब्रवीत्तदा । वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिरिममर्थमनर्थकम्

Khi tất cả các đại hiền thánh nói như vậy, Vena—cười nhạo với trí ác—liền đáp lại bằng lời lẽ vô nghĩa, rỗng không.

Verse 36

वेन उवाच । स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया । श्रुतवीर्यतपः सत्ये मया वा कः समो भुवि

Vena nói: “Ngoài ta ra, ai là kẻ tạo lập dharma? Ta phải nghe ai? Về danh tiếng, dũng lực, khổ hạnh và chân thật—trên cõi đất này ai sánh bằng ta?”

Verse 37

प्रभवं सर्वभूतानां धर्माणां च विशेषतः । संमूढा न विदुर्नूनं भवंतो मां विचेतसः

Ta là nguồn gốc của mọi loài hữu tình, và đặc biệt là nguồn của mọi pháp dharma. Thế mà các ngươi mê muội, thiếu phân biệt, hẳn nhiên chẳng nhận ra ta.

Verse 38

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलैस्तथा । द्यां भुवं चैव रुंधेयं नात्र कार्या विचारणा

“Nếu ta muốn, ta có thể thiêu đốt địa cầu; cũng có thể khiến nó ngập tràn nước lũ. Ta còn có thể ngăn cả trời và cõi trung giới—chẳng cần bàn luận gì nữa.”

Verse 39

यदा न शक्यते मोहादवलेपाच्च पार्थिव । अपनेतुं तदा वेनं ततः क्रुद्धा महर्षयः

Hỡi bậc quân vương, khi vì mê lầm và kiêu mạn mà Vena không thể bị ngăn lại, thì các đại hiền thánh liền bừng dậy phẫn nộ.

Verse 40

विस्फुरंतं तदा वेनं बलाद्गृह्य ततो रुषा । वेनस्य तस्य सव्योरुं ममंथुर्जातमन्यवः

Bấy giờ, khi Vena vùng vẫy, họ liền dùng sức bắt giữ; trong cơn phẫn nộ bừng dậy, các bậc đại nhân đã khuấy (máth) đùi trái của Vena.

Verse 41

कृष्णांजनचयोपेतमतिह्रस्वं विलक्षणम् । दीर्घास्यं च विरूपाक्षं नीलकंचुकवर्चसम्

Hắn bị bôi phủ lớp anjana đen dày, thân hình cực thấp và dị dạng—mặt dài, mắt méo mó, và ánh lên như khoác một lớp áo chẽn màu lam.

Verse 42

लंबोदरं व्यूढकर्णमतिभीतं दुरोदरम् । ददृशुस्ते महात्मानो निषीदेत्यब्रुवंस्ततः

Các bậc đại nhân thấy hắn—bụng phệ, tai xoè rộng, vô cùng khiếp sợ và bụng gầy tóp; rồi họ bảo: “Hãy ngồi xuống.”

Verse 43

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा निषसाद भयातुरः । पर्वतेषु वनेष्वेव तस्य वंशः प्रतिष्ठितः

Nghe lời họ, hắn liền ngồi xuống, lòng rối bời vì sợ hãi. Dòng dõi của hắn chỉ được lập nên và tồn tại trong núi rừng.

Verse 44

निषादाश्च किराताश्च भिल्लानाहलकास्तथा । भ्रमराश्च पुलिंदाश्च ये चान्ये म्लेच्छजातयः

Các nhóm Niṣāda, Kirāta, Bhilla và Āhalaka; cùng Brāmara và Puliṇḍa—và mọi cộng đồng khác được xếp vào hạng mleccha (dân ngoại, ngoài truyền thống Veda).

Verse 45

पापाचारास्तु ते सर्वे तस्मादंगात्प्रजज्ञिरे । अथ ते ऋषयः सर्वे प्रसन्नमनसस्ततः

Từ chi thể ấy, hết thảy kẻ hành ác, tạo tội đều sinh ra. Khi ấy, tất cả các bậc hiền triết đều hoan hỷ trong tâm.

Verse 46

गतकल्मषमेवं तं जातं वेनं नृपोत्तमम् । ममंथुर्दक्षिणं पाणिं तस्यैव च महात्मनः

Như vậy, Vena—bậc tối thượng trong hàng vua—được sinh ra không vướng cấu uế. Rồi các hiền thánh đã khuấy (churn) bàn tay phải của chính vị đại hồn ấy.

Verse 47

मथिते तस्य पाणौ तु संजातं स्वेदमेव हि । पुनर्ममंथुस्ते विप्रा दक्षिणं पाणिमेव च

Khi bàn tay ấy đang được khuấy, quả thật mồ hôi đã toát ra nơi lòng bàn tay. Rồi các vị Bà-la-môn lại khuấy lần nữa—chính bàn tay phải ấy.

Verse 48

सुकरात्पुरुषो जज्ञे द्वादशादित्यसन्निभः । तप्तकांचनवर्णांगो दिव्यमाल्यांबरावृतः

Từ con heo rừng ấy sinh ra một nam nhân, rực sáng như mười hai vị Āditya; thân thể mang sắc vàng nung, khoác vòng hoa và y phục thiên giới.

Verse 49

दिव्याभरणशोभांगो दिव्यगंधानुलेपनः । मुकुटेनार्कवर्णेन कुंडलाभ्यां विराजते

Thân thể ngài rạng ngời bởi trang sức thiên giới, lại được xức hương thơm nhiệm mầu. Ngài càng thêm chói sáng với vương miện sắc như mặt trời và đôi hoa tai lộng lẫy.

Verse 50

महाकायो महाबाहू रूपेणाप्रतिमो भुवि । खड्गबाणधरो धन्वी कवची च महाप्रभुः

Ngài thân hình vĩ đại, cánh tay hùng mạnh, dung mạo vô song trên cõi đất; tay cầm kiếm và tên, là cung thủ mặc giáp—một bậc Đại Chúa rực rỡ uy nghi.

Verse 51

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वालंकारभूषणः । तेजसा रूपभावेन सुवर्णैश्च महामतिः

Ngài đầy đủ mọi tướng tốt cát tường, trang nghiêm bởi mọi thứ trang sức; nhờ oai quang, vẻ đẹp hình dung và ánh vàng rực rỡ, Ngài hiện ra như bậc đại trí phi phàm.

Verse 52

दिवि इंद्रो यथा भाति भुवि वेनात्मजस्तथा । तस्मिञ्जाते महाभागे देवाश्च ऋषयोमलाः

Như Indra rạng ngời nơi thiên giới, thì con trai của Vena cũng rực sáng trên mặt đất. Khi bậc đại phúc ấy ra đời, chư thiên và các hiền ṛṣi thanh tịnh đều hoan hỷ.

Verse 53

उत्सवं चक्रिरे सर्वे वेनस्य तनयं प्रति । दीप्यमानः स्ववपुषा साक्षादग्निरिवोज्ज्वलः

Tất cả đều mở hội mừng kính dâng con trai của Vena. Tự thân rực sáng bởi quang huy của chính mình, Ngài chói lọi—như ngọn lửa hiện tiền.

Verse 54

आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महावरम् । शरान्दिव्यांश्च रक्षार्थे कवचं च महाप्रभम्

Trước hết, Ngài cầm lấy cây cung đại lực mang danh Ājagava; để hộ thân, Ngài cũng thọ nhận những mũi tên thần diệu và áo giáp rực rỡ đầy uy lực.

Verse 55

जाते सति महाभागे पृथौ वीरे महात्मनि । संप्रह्रष्टानि भूतानि समस्तानि द्विजोत्तम

Khi Pṛthu, bậc đại phúc, anh hùng và đại hồn, ra đời, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, muôn loài đều hân hoan vui mừng.

Verse 56

सर्वतीर्थानि तोयानि पुण्यानि विविधानि च । तस्याभिषेके विप्रेंद्राः सर्व एव प्रतस्थिरे

Mọi dòng nước thiêng của các thánh địa hành hương, cùng muôn thứ nước phúc lành, hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng, đều được quy tụ để cử hành lễ abhiṣeka tắm rưới cho Ngài.

Verse 57

पितामहाद्या देवास्तु भूतानि विविधानि च । स्थावराणि चराण्येव अभ्यषिंचन्नराधिपम्

Rồi các vị thần bắt đầu từ Pitāmaha (Phạm Thiên), cùng muôn loài hữu tình—cả bất động lẫn động vật—đều đồng lòng xức rưới tấn phong vị quân vương.

Verse 58

महावीरं प्रजापालं पृथुमेव द्विजोत्तम । पृथुर्वैन्यो राजराज्ये अभिगम्य चराचरैः

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, chỉ riêng Pṛthu là bậc đại dũng, người hộ trì muôn dân. Khi Pṛthu Vainya đạt ngôi vương quyền tối thượng, hết thảy hữu tình—động và bất động—đều đến đảnh lễ tôn kính.

Verse 59

देवैर्विप्रैस्तथा सर्वैरभिषिक्तो महामनाः । राज्ञां समधिराज्ये वै पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

Bấy giờ Pṛthu Vainya, bậc cao tâm và hùng lực, được chư thiên và các Bà-la-môn—quả thật bởi hết thảy—cử hành lễ abhiṣeka, rồi được tôn lập làm bậc tối thượng đế vương giữa các vua.

Verse 60

तस्य पित्रा प्रजाः सर्वाः कदा नैवानुरंजिताः । तेनानुरंजिताः सर्वा मुमुदिरे सुखेन वै

Dưới thời phụ thân của ngài, muôn dân chưa từng thật sự hoan hỷ; nhưng được chính ngài làm cho thỏa lòng, tất thảy đều hân hoan vui sướng, quả thật an lạc.

Verse 61

अनुरागात्तस्य वीरस्य नाम राजेत्यजायत । प्रयातस्य सुवीरस्य समुद्रस्य द्विजोत्तम

Do lòng mến thương, vị dũng sĩ ấy được gọi bằng danh xưng “Rāja”. Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, khi vị anh hùng ấy lên đường, ngài tiến về phía đại dương.

Verse 62

आपस्तस्तंभिरे सर्वा भयात्तस्य महात्मनः । दुर्गं मार्गं विलोप्यैव सुमार्गं पर्वता ददुः

Vì khiếp sợ bậc đại hồn ấy, mọi dòng nước đều lặng yên bất động; còn núi non xóa bỏ lối hiểm trở, ban cho con đường bằng phẳng dễ đi.

Verse 63

ध्वजभंगं न चक्रुस्ते गिरयः सर्व एव ते । अकृष्टपच्या पृथिवी सर्वत्र कामधेनवः

Tất cả núi non ấy đều không làm gãy đổ cờ hiệu của ngài. Đất đai cho mùa màng không cần cày bừa, và khắp nơi đều có bò Kāmadhenū ban mãn mọi ước nguyện.

Verse 64

पर्जन्यः कामवर्षी च वेदयज्ञान्महोत्सवान् । कुर्वंति ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च तथा परे

Parjanya, vị thần ban mưa, trở thành đấng rưới mưa như ý nguyện; và hết thảy Bà-la-môn, cùng các Sát-đế-lỵ và những người khác, đều cử hành đại lễ tế tự theo Veda.

Verse 65

सर्वकामफला वृक्षास्तस्मिञ्छासति पार्थिवे । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम्

Khi vị vua ấy trị vì, cây cối đều kết trái như ý, thỏa mãn mọi ước nguyện. Trong dân gian không có nạn đói, không có bệnh tật, cũng không có cái chết yểu mệnh.

Verse 66

सर्वे सुखेन जीवंति लोका धर्मपरायणाः । तस्मिञ्छासति दुर्धर्षे राजराजे महात्मनि

Dưới triều vị Đại vương vô địch, bậc đại hồn ấy, muôn dân nương tựa chánh pháp mà sống an vui.

Verse 67

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञे पैतामहे शुभे । सूत सूत्यां समुत्पन्नः सौम्येहनि महात्मनि

Ngay trong thời khắc ấy, giữa lễ tế tổ tiên (paitāmaha-yajña) cát tường, hỡi Sūta, từ hiền thê của ngài sinh ra một người con cao quý—vào một ngày hiền hòa và linh thánh.

Verse 68

तस्मिन्नेव महायज्ञे जज्ञे प्राज्ञोऽथ मागधः । पृथोःस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

Ngay trong đại tế lễ ấy, Māgadha—người ca tụng uyên trí—được sinh ra. Vì mục đích tán dương vua Pṛthu, các đại thánh hiền đã triệu thỉnh cả hai đến nơi ấy.

Verse 69

सूतस्य लक्षणं वक्ष्ये महापुण्यं द्विजोत्तमाः । शिखासूत्रेण संयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः

Hỡi các bậc dvija tối thượng, ta sẽ nói về tướng trạng đầy đại phước của Sūta: người có śikhā và yajñopavīta (dây thiêng), lại chuyên cần học tụng các Veda.

Verse 70

सर्वशास्त्रार्थवेत्तासावग्निहोत्रमुपासते । दानाध्ययनसंपन्नो ब्रह्माचारपरायणः

Người ấy thấu hiểu ý nghĩa của mọi śāstra và đúng pháp phụng hành lễ Agnihotra. Đầy đủ bố thí và học tập Veda, người ấy một lòng nương theo giới hạnh brahmacarya.

Verse 71

देवानां ब्राह्मणानां च पूजनाभिरतः सदा । याचकस्तावकैः पुण्यैर्वेदमंत्रैर्यजेत्किल

Người ấy luôn chuyên tâm thờ phụng chư thiên và các brāhmaṇa. Hỡi bậc hữu phúc, người cầu xin quả thật nên cử hành yajña bằng những công đức của ngài và bằng các Veda-mantra.

Verse 72

ब्रह्माचारपरो नित्यं संबंधं ब्राह्मणैः सह । एवं स मागधो जज्ञे वेदाध्ययनवर्जितः

Người ấy luôn chuyên chú brahmacarya và giao hảo cùng các brāhmaṇa; thế nhưng Māgadha kia vẫn sinh ra bị thiếu phần học tập Veda.

Verse 73

बंदिनश्चारणाः सर्वे ब्रह्माचारविवर्जिताः । ज्ञेयास्ते च महाभागाः स्तावकाः प्रभवंति ते

Hết thảy bandin và cāraṇa đều thiếu kỷ luật brahmacarya. Hỡi bậc đại phúc, hãy biết rằng họ sinh khởi chỉ như những stāvaka—kẻ tán tụng mà thôi.

Verse 74

स्तवनार्थमुभौ सृष्टौ निपुणौ सूतमागधौ । तावूचुरृषयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः

Vì mục đích tán tụng, hai người hát ca tài nghệ—Sūta và Māgadha—được tạo ra. Bấy giờ tất cả các ṛṣi nói với họ: “Hãy ca ngợi vị vua trần thế này.”

Verse 75

कर्मैतदनुरूपं च यादृशोयं नराधिपः । तावूचतुस्तदा सर्वांस्तानृषीन्बंदिमागधौ

Kết quả này thuận theo nghiệp, và xứng hợp với bậc quân vương như vị nara-đế này. Bấy giờ người ngâm tụng và Māgadha liền thưa cùng hết thảy các hiền triết.

Verse 76

आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मभिः । न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः

Bằng chính nghiệp của chúng ta, ắt hẳn chúng ta sẽ làm đẹp lòng chư thiên và các bậc hiền triết. Nhưng, hỡi bậc trí, hành vi của người ấy chẳng như vậy, và dấu tướng cùng danh tiếng cũng không tương xứng.

Verse 77

कर्मणा येन कुर्यावः स्तोत्रमस्य महात्मनः । जानीवस्तन्न विप्रेंद्रा अविज्ञातगुणस्य हि

Bằng hành nghiệp nào chúng ta có thể soạn một bài stotra tán dương bậc đại hồn này? Hỡi các vị Bà-la-môn tối thượng, chúng ta không biết, vì các đức tính của người ấy vẫn chưa được tỏ tường.

Verse 78

भविष्यैस्तैर्गुणैः पुण्यैः स्तोतव्योयं नरोत्तमः । कृतवान्यानि कर्माणि पृथुरेव महायशाः

Bậc nara-uttama này đáng được tán dương vì những đức hạnh thanh tịnh, công đức sẽ hiển lộ trong tương lai; như vua Pṛthu lừng danh được ca ngợi bởi những việc thiện đã làm.

Verse 79

ऊचुस्ते मुनयः सर्वे गुणान्दिव्यान्महात्मनः । सत्यवाञ्ज्ञानसंपन्नो बुद्धिमान्ख्यातविक्रमः

Bấy giờ tất cả các bậc hiền triết đều nói về những đức tính thiêng liêng của vị mahātmā ấy: chân thật, đầy đủ tri kiến, sáng suốt, và lừng danh về dũng lực.

Verse 80

सदा शूरो गुणग्राही पुण्यवांस्त्यागवान्गुणी । धार्मिकः सत्यवादी च यज्ञानां याजकोत्तमः

Ngài luôn dũng mãnh, biết trân trọng đức hạnh, đầy công đức, rộng lòng bố thí và đủ mọi phẩm chất tốt; lại chính trực và nói lời chân thật—là vị chủ tế tế lễ (yajña) bậc nhất.

Verse 81

प्रियवाक्सत्यवादी च धान्यवान्धनवान्गुणी । गुणज्ञः सगुणग्राही धर्मज्ञः सत्यवत्सलः

Ngài nói lời êm dịu và chân thật; giàu thóc lúa, của cải, lại đầy đức hạnh. Ngài biết nhận ra công đức chân chính, quý trọng thiện phẩm, hiểu dharma và hết lòng yêu mến chân lý.

Verse 82

सर्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मण्यो वेदवित्सुधीः । प्रज्ञावान्सुस्वरश्चैव वेदवेदांगपारगः

Ngài hiện hữu khắp nơi và thấu biết mọi điều; chí thành với Brahman, là bậc hiền trí thông hiểu Veda. Đầy minh triết, giọng nói êm dịu, Ngài tinh thông cả Veda lẫn các Vedāṅga.

Verse 83

धाता गोप्ता प्रजानां स विजयी समरांगणे । राजसूयादिकानां तु यज्ञानां राजसत्तमः

Ngài là đấng nâng đỡ và che chở muôn dân, chiến thắng nơi chiến địa. Xứng đáng cử hành các tế lễ vương quyền như Rājasūya—bậc tối thượng trong hàng quân vương.

Verse 84

आहर्ता भूतले चैकः सर्वधर्मसमन्वितः । एते गुणा अस्य चांगे भविष्यंति महात्मनः

Trên cõi đất sẽ xuất hiện một bậc lãnh đạo vô song, đầy đủ mọi đức tính của dharma. Những phẩm chất ấy sẽ hiển lộ ngay trong thân tâm của bậc đại hồn (mahātmā) ấy.

Verse 85

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु कुर्वाणौ सूतमागधौ । गुणैश्चैव भविष्यैश्च स्तोत्रं तस्य महात्मनः

Được các bậc hiền triết chỉ định, hai người ấy—Sūta và Māgadha—đang soạn thánh ca tán tụng bậc đại hồn ấy, ca ngợi cả đức hạnh lẫn những công hạnh sẽ còn thành tựu về sau.

Verse 86

तदा प्रभृति वै लोकास्तवैस्तुष्टा महामते । पुरतश्च भविष्यंति दातारः स्तावनैर्गुणैः

Từ đó về sau, hỡi bậc đại trí, người đời sẽ hoan hỷ bởi những bài tán tụng của ngài và sẽ đến trước ngài như những vị thí chủ, được lay động bởi lời ca ngợi các đức hạnh.

Verse 87

ततः प्रभृति लोकेस्मिन्स्तवेषु द्विजसत्तमाः । आशीर्वादाः प्रयुज्यंते तेषां द्रविणमुत्तमम्

Từ đó về sau trong cõi đời này, hỡi bậc tối thượng giữa hàng nhị sinh, những lời chúc phúc được đặt vào trong các thánh ca; và đối với người xướng tụng, chính phúc ấy trở thành tài sản tối thượng.

Verse 88

सूताय मागधायैव बंदिने च महोदयम् । चारणाय ततः प्रादात्तैलंगं देशमुत्तमम्

Rồi ngài ban vùng đất phồn thịnh Mahodaya cho Sūta, Māgadha và vị bāndin (người ca tụng); còn Cāraṇa thì được ban miền đất ưu thắng Tailaṅga (Teliṅga).

Verse 89

पृथुः प्रसादाद्धर्मात्मा हैहयं देशमेव च । रेवातीरे पुरं कृत्वा स्वनाम्ना नृपनंदनः

Đức Pṛthu, bậc hành trì chánh pháp, do ân huệ của mình cũng ban cho xứ Haihaya; và hoàng tử đã dựng một thành bên bờ sông Revā, rồi đặt tên theo chính danh hiệu của mình.

Verse 90

ब्राह्मणेभ्यो द्विजश्रेष्ठ यजन्दाता पृथुः पुरा । सर्वज्ञं सर्वदातारं धर्मवीर्यं नरोत्तमम्

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh! Thuở xưa, vua Pṛthu—người bố thí khi cử hành tế lễ yajña—đã tôn kính các Bà-la-môn: bậc toàn tri, đấng ban phát cho muôn loài, dũng sĩ của dharma, và bậc tối thắng giữa loài người.

Verse 91

तं ददृशुः प्रजाः सर्वा मुनयश्च तपोमलाः । ऊचुः परस्परं पुण्या एष राजा महामतिः

Toàn thể dân chúng đều trông thấy Ngài, và các vị muni đã được thanh tịnh bởi khổ hạnh cũng chiêm bái Ngài. Những bậc hiền đức ấy nói với nhau: “Đây là vị vua đại tâm, đại trí.”

Verse 92

देवादीनां वृत्तिदाता अस्माकं च विशेषतः । प्रजानां पालकश्चैव वृत्तिदो हि भविष्यति

Ngài sẽ thật sự trở thành đấng ban cho sinh kế đối với chư thiên và muôn loài—đặc biệt là đối với chúng ta; Ngài cũng sẽ là người hộ trì thần dân, và là bậc chân chính ban dưỡng nuôi, ban sự sống.

Verse 93

इयं धात्री महाप्राज्ञा उप्तं बीजं पुरा किल । जीवनार्थं प्रजाभिस्तु ग्रासयित्वा स्थिराभवत्

Đất Mẹ này (Dhātrī), bậc đại trí, được truyền rằng đã từng nuốt lấy hạt giống đã gieo. Vì mục đích nuôi dưỡng sinh linh, nàng trở nên vững bền và ổn định.

Verse 94

ततः पृथुं द्विजश्रेष्ठ प्रजाः समभिदुद्रुवुः । विधत्स्वेति सुवृत्तिं नो मुनीनां वचनं तदा

Bấy giờ, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, dân chúng vội vã tụ hội đến bên vua Pṛthu và thưa: “Xin Ngài thiết lập cho chúng con su-vṛtti—sinh kế tốt lành và nếp sống có trật tự.” Khi ấy, lời của các vị muni cũng chính như vậy.

Verse 95

ग्रासयित्वा तदान्नानि पृथ्वी जाता सुनिश्चला । भयं प्रजानां सुमहत्स दृष्ट्वा राजसत्तमः

Sau khi lương thực và ngũ cốc bị nuốt sạch, mặt đất trở nên hoàn toàn bất động. Thấy nỗi kinh hãi lớn lao của muôn dân, vị vua bậc nhất ấy (liền ứng đáp).

Verse 96

महर्षिवचनात्सोपि प्रगृह्य सशरं धनुः । अभ्यधावत वेगेन पृथ्वीं क्रुद्धो नराधिपः

Theo lời dạy của bậc đại hiền, ngài cũng nắm lấy cung, lắp sẵn mũi tên. Vị quân vương phẫn nộ lao đi với tốc lực lớn về phía mặt đất.

Verse 97

कौंजरं रूपमास्थाय भयात्तस्य तु मेदिनी । वनेषु दुर्गदेशेषु गुप्ता भूत्वा चचार सा

Vì sợ ngài, Medinī—Địa Mẫu—liền mang hình voi. Nàng ẩn mình trong rừng sâu và chốn hiểm trở, lang thang qua lại.

Verse 98

न पश्यति महाप्राज्ञः कुरूपं द्विजसत्तमाः । आचचक्षुर्महाप्राज्ञं कुंजरं रूपमास्थिता

Hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, người thật trí không nhìn thấy điều xấu xí. Họ nhận ra bậc đại trí ấy như một con voi, vì đã mang lấy hình tướng ấy.

Verse 99

ततः कुंजररूपांतामभिदुद्राव पार्थिवः । ताड्यमाना च सा तेन निशितैर्मार्गणैस्ततः

Bấy giờ nhà vua lao thẳng đến nàng trong hình voi. Nàng bị những mũi tên sắc nhọn của ngài bắn trúng; rồi (nàng liền đáp lại).

Verse 100

हरिरूपं समास्थाय पलायनपराभवत् । हरेरूपं समास्थाय अभिदुद्राव पार्थिवः

Mang hình tướng Hari, hắn bị thôi thúc muốn trốn chạy; còn nhà vua cũng mang hình tướng Hari, liền lao tới truy đuổi.

Verse 101

सोतिक्रुद्धो महाप्राज्ञो रोषारुणसुलोचनः । सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैराजघान स मेदिनीम्

Vị đại trí ấy nổi giận tột cùng, đôi mắt đẹp đỏ rực vì phẫn nộ; rồi dùng những mũi tên sắc bén, nhọn hoắt mà bắn đánh Medinī—Địa Mẫu.

Verse 102

आकुलव्याकुला जाता बाणाघातहता तदा । माहिषं रूपमास्थाय पलायनपराभवत्

Bấy giờ, bị mũi tên đánh trúng, nàng trở nên rối loạn tột độ; rồi mang hình trâu nước, chỉ một lòng toan trốn chạy.

Verse 103

अभ्यधावत वेगेन बाणपाणिर्धनुर्धरः । सा गौर्भूत्वा द्विजश्रेष्ठा स्वर्गमेव गता ध्रुवम्

Người cung thủ, tay cầm mũi tên, lao tới như gió. Nhưng vị tối thượng trong hàng dvija ấy, hóa thành bò, quả quyết một mình lên cõi trời.

Verse 104

ब्रह्मणः शरणं प्राप्ता विष्णोश्चैव महात्मनः । रुद्रादीनां च देवानां त्राणस्थानं न विंदति

Dẫu đã nương tựa nơi Brahmā, nơi Viṣṇu đại hồn, và nơi các thần linh bắt đầu từ Rudra, người ta vẫn chưa tìm được chốn cứu độ chân thật, nơi nương tựa chắc chắn.

Verse 105

अलभंती भृशं त्राणं वैन्यमेवान्वविंदत । तस्य पार्श्वं पुनः प्राप्ता बाणघातसमाकुला

Không tìm được sự che chở hữu hiệu, nàng liền nương tựa nơi Vainya (vua Pṛthu); bị mũi tên đánh trúng khiến bàng hoàng, nàng lại trở về bên cạnh ngài.

Verse 106

बद्धांजलिपुटाभूत्वा तं पृथुं वाक्यमब्रवीत् । त्राहित्राहीति राजेंद्र सा राजानमभाषत

Chắp tay cung kính, nàng thưa với vua Pṛthu: “Xin cứu con, xin cứu con!”—hỡi bậc chúa tể các vua, nàng đã khẩn cầu nhà vua như vậy.

Verse 107

अहं धात्री महाभाग सर्वाधारा वसुंधरा । निहतायां मयि नृप निहतं लोकसप्तकम्

Ta là Dhātrī, hỡi bậc cao quý—là Vasundharā nâng đỡ muôn loài, chỗ nương của vạn hữu. Nếu ta bị hạ sát, hỡi đại vương, thì bảy cõi thế gian cũng bị hủy diệt.

Verse 108

कृतांजलिपुटा भूत्वा पूज्या लोकैस्त्रिभिः सदा । उवाच चैनं राजानमवध्या स्त्री सदा नृप

Chắp tay cung kính, nàng—đấng luôn đáng được tôn thờ trong ba cõi—thưa với nhà vua: “Muôn tâu, phụ nữ vốn luôn là điều không nên làm hại.”

Verse 109

स्त्रीणां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः । गवां वधे महत्पापं दृष्टमस्ति द्विजोत्तमैः

Các bậc dwija tối thượng đã dạy rằng: sát hại phụ nữ là đại tội; các bậc dwija tối thượng cũng dạy rằng: sát hại bò là đại tội.

Verse 110

मया विना महाराज कथं धारयसे प्रजाः । अहं यदास्थिरा राजंस्तदा लोकाश्चराचराः

Hỡi Đại vương, không có ta thì ngài lấy gì nâng đỡ muôn dân? Hỡi bậc quân vương, khi ta trở nên bất định, thì các cõi—hữu động và vô động—đều nghiêng ngả.

Verse 111

स्थिरत्वं यांति ते सर्वे स्थिरीभूता यदा ह्यहम् । मां विना तु इमे लोका विनश्येयुश्चराचराः

Khi ta an trụ vững bền, tất cả đều đạt sự ổn định; nhưng nếu thiếu ta, các thế giới—hữu động và vô động—ắt sẽ tiêu vong.

Verse 112

ततः प्रजा विनश्येयुर्मम नाशे समागते । कथं धारयिता चासि प्रजा राजन्मया विना

Vậy nếu sự diệt vong của ta xảy đến, muôn dân cũng sẽ diệt vong. Hỡi quân vương, không có ta thì ngài lấy gì nâng đỡ và che chở dân chúng?

Verse 113

मयि लोकाः स्थिरा राजन्मयेदं धार्यते जगत् । मद्विनाशे विनश्येयुः प्रजाः सर्वा न संशयः

Hỡi bậc quân vương, các cõi an trụ vững chắc trong ta; chính nhờ ta mà toàn thể vũ trụ này được nâng giữ. Nếu ta diệt mất, mọi chúng sinh đều diệt—không nghi ngờ gì.

Verse 114

न मामर्हसि वै हंतुं श्रेयश्चेत्त्वं चिकीर्षसि । प्रजानां पृथिवीपाल शृणु देव वचो मम

Nếu ngài thật lòng muốn điều thiện tối thượng, thì chớ nên giết ta. Hỡi bậc hộ trì địa cầu, đấng cai quản muôn dân—hỡi Chúa tể—xin lắng nghe lời ta.

Verse 115

उपायैश्च महाभाग सुसिद्धिं यांत्युपक्रमाः । समालोक्य ह्युपायं त्वं प्रजा येन धरिष्यति

Hỡi bậc cao quý, mọi công việc đều đạt được thành công viên mãn nhờ các phương tiện thích hợp. Vì vậy, sau khi xem xét kỹ lưỡng phương pháp đúng đắn, hãy duy trì và bảo vệ người dân bằng phương tiện đó.

Verse 116

मां हत्वा त्वं महाराज धारणे पालने सदा । पोषणे च महाप्राज्ञ मद्विना हि कथं नृप

Tâu Đại vương, sau khi giết thần, làm sao ngài có thể duy trì, bảo vệ và nuôi dưỡng (vương quốc) mà không có thần, hỡi bậc quân vương cực kỳ thông thái?

Verse 117

धरिष्यसि प्रजां चेमां कोपं यच्छ त्वमात्मनः । अन्नमयी भविष्यामि धरिष्यामि प्रजामिमाम्

Ngài sẽ duy trì dân chúng này—hãy kiềm chế cơn giận của ngài. Thần sẽ hóa thân thành lương thực (nguồn dinh dưỡng dồi dào), và thần sẽ nuôi sống dân chúng này.

Verse 118

अहं नारी अवध्या च प्रायश्चित्ती भविष्यसि । अवध्यां तु स्त्रियं प्राहुस्तिर्यग्योनिगतामपि

Thần là phụ nữ và do đó không được giết; nếu không ngài sẽ phải chịu sự đền tội. Vì người xưa tuyên bố rằng phụ nữ là bất khả xâm phạm—ngay cả khi cô ấy đã rơi vào kiếp súc sinh.

Verse 119

विचार्यैवं महाराज न धर्मं त्यक्तुमर्हसि । एवं नानाविधैर्वाक्यैरुक्तो धात्र्या नराधिपः

Sau khi suy ngẫm theo cách này, tâu Đại vương, ngài không nên từ bỏ đạo pháp. Như vậy, với nhiều lời lẽ khác nhau, bậc quân vương đã được người nuôi dưỡng (Đất Mẹ) khuyên nhủ.

Verse 120

कोपमेनं महाराज त्यज दारुणमेव हि । प्रसन्ने त्वयि राजेंद्र तदा स्वस्था भवाम्यहम्

Hỡi Đại vương, xin hãy từ bỏ cơn thịnh nộ dữ dội này. Hỡi Rajendra, khi Ngài hoan hỷ, bấy giờ con mới được an tĩnh và trở lại bình an như trước.

Verse 121

एवमुक्तस्तया राजा पृथुर्वैन्यः प्रजापतिः । तामुवाच महाभागां धरित्रीं द्विजसत्तमाः

Được nàng thưa như vậy, vua Pṛthu Vainya, bậc Prajāpati, hỡi các vị dvija tối thượng, liền cất lời với Dharitrī phúc đức ấy (Mẹ Đất).