Adhyaya 120

Verse 1

कुंजल उवाच । कामोदाख्यं पुरं दिव्यं सर्वदेवसमाकुलम् । सर्वकामसमृद्ध्यर्थमपश्यन्नारदस्ततः

Kuñjala nói: Khi ấy Nārada trông thấy một thành trì thần diệu tên Kāmoda, đông đầy chư thiên, hiện bày vì sự viên mãn và thịnh vượng của mọi ước nguyện.

Verse 2

कामोदाया गृहं प्राप्य प्रविवेश द्विजोत्तमः । कामोदां तु ततो दृष्ट्वा सर्वकामसमाकुलाम्

Đến nhà của Kāmodā, vị Bà-la-môn tối thắng bước vào. Rồi khi thấy Kāmodā, ông nhận ra nàng bị bao phủ bởi muôn dạng dục nguyện.

Verse 3

तया संपूजितो विप्रः सुवाक्यैः स्वागतादिभिः । दिव्यासने समारूढस्तां पप्रच्छ द्विजोत्तमः

Được nàng kính lễ cúng dường và đón chào bằng lời lẽ nhu hòa, vị Bà-la-môn bước lên ngồi nơi tòa ngồi thù thắng; rồi bậc nhị sinh tối thắng ấy hỏi nàng.

Verse 4

सुखेन स्थीयते भद्रे विष्णुतेजः समुद्भवे । अनामयं च पप्रच्छ आशीर्भिरभिनंद्य ताम्

Ngài hỏi nàng—người sinh từ hào quang thiêng của Viṣṇu—rằng: “Hỡi bậc cát tường, nàng có an cư lạc nghiệp và được vô bệnh an lành chăng?”, rồi tôn kính nàng bằng những lời chúc phúc.

Verse 5

कामोदोवाच । प्रसादाद्भवतां विष्णोः सुखेन वर्तयाम्यहम् । कथयस्व महाप्राज्ञ त्वं प्रश्नोत्तरकारणम्

Kāmada thưa: “Nhờ ân điển của Viṣṇu của ngài, con được sống an nhiên. Bạch bậc đại trí, xin hãy giảng giải—chính ngài là căn nguyên của mọi câu hỏi và lời đáp.”

Verse 6

महामोहः समुत्पन्नो ममांगे मुनिपुंगव । व्यापकः सर्वलोकानां ममांगे मतिनाशकः

Bạch bậc tối thắng trong hàng hiền thánh, trong chính thân con đã dấy lên đại mê vọng—lan trùm khắp các cõi, và ngay trong con nó hủy hoại năng lực phân biệt, tỉnh giác.

Verse 7

तस्मान्निद्रा समुत्पन्ना यथा मर्त्येषु वर्तते । सुप्तया तु मया दृष्टः स्वप्नो वै दारुणो मुने

Từ đó giấc ngủ khởi lên, như vẫn vận hành nơi loài phàm nhân. Và trong lúc ngủ, bạch hiền giả, quả thật con đã thấy một giấc mộng kinh hoàng.

Verse 8

केनाप्युक्तं समेत्यैव पुरतो द्विजसत्तम । अव्यक्तोऽसौ हृषीकेशः संसारं स गमिष्यति

Bạch bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, do có người nói bảo, người ấy đã đến và đứng ngay trước mặt. Hṛṣīkeśa vô hiển ấy rồi sẽ bước vào saṃsāra, vòng lưu chuyển thế gian.

Verse 9

तदा प्रभृति दुःखेन व्यापिताहं महामते । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि भवाञ्ज्ञानवतां वरः

Từ lúc ấy trở đi, ô bậc đại tâm, con bị nỗi sầu khổ bao trùm. Vậy xin Ngài nói cho con nguyên nhân; Ngài là bậc tối thượng trong hàng người trí.

Verse 10

नारद उवाच । वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः । स्वप्नः प्रवर्तते भद्रे मानवेषु न संशयः

Nārada nói: “Hỡi người nữ cát tường, nơi loài người, mộng quả thật khởi lên—mộng do vāta, do pitta, do kapha, và do sự đồng thời của mọi doṣa (sannipāta); điều ấy không nghi.”

Verse 11

न जायते च देवेषु स्वप्नो निद्रा च सुंदरि । आदित्योदयवेलायां दृश्यते स्वप्न उत्तमः

Hỡi giai nhân, nơi chư thiên không khởi mộng cũng không có giấc ngủ. Vào lúc mặt trời mọc, giấc mộng hiện thấy được xem là tối thượng (cát tường).

Verse 12

सत्स्वप्नो मानवानां हि पुण्यस्य फलदायकः । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि स्वप्नस्य कारणं शुभे

Đối với loài người, giấc mộng chân thật cát tường (sat-svapna) quả đem lại quả báo công đức. Nay, hỡi người cát tường, ta sẽ giảng nguyên nhân của mộng theo một cách khác.

Verse 13

महावातांदोलनैश्च चलंत्यापो वरानने । त्रुटंत्यंबुकणाः सूक्ष्मास्तस्मादुदकसंचयात्

Hỡi người có dung nhan mỹ lệ, khi nước bị lay động bởi sự chấn động của những luồng gió lớn, các giọt nước cực nhỏ tách vỡ ra; từ đó phát sinh sự tụ tích của nước.

Verse 14

बहिरेव पतंत्येते निर्मलांबुकणाः शुभे । पुनर्लयं प्रयांत्येते दृश्यादृश्या भवंति वै

Hỡi bậc cát tường, những giọt nước thanh tịnh này chỉ rơi ra phía ngoài; rồi lại tan vào thể lặng—khi thì hiện, khi thì ẩn.

Verse 15

तद्वत्स्वप्नस्य वै भावः कथ्यते शृणु भामिनि । आत्मा शुद्धो विरक्तस्तु रागद्वेषविवर्जितः

Cũng vậy, ta sẽ nói rõ chân tánh của giấc mộng—hãy lắng nghe, hỡi giai nhân. Tự Ngã (Ātman) thanh tịnh, ly nhiễm, lìa tham ái và sân ghét.

Verse 16

पंचभूतात्मकानां च मुषित्वैव सुनिश्चलः । षड्विंशतिसु तत्वानां मध्ये चैष विराजते

Vượt qua trạng thái hữu thân do năm đại (mahābhūta) cấu thành, Ngài an trụ bất động; và giữa hai mươi sáu tattva, chính thực tại này rạng ngời như trung tâm.

Verse 17

शुद्धात्मा केवलो नित्यः प्रकृतेः संगतिं गतः । तद्भावैर्वायुरूपैश्च चलते स्थानतो यदा

Khi Tự Ngã thanh tịnh—độc nhất và thường hằng—giao hội với Prakṛti, thì do các trạng thái của nó và các dạng của prāṇa-vāyu, Ngài dường như chuyển động từ nơi này sang nơi khác.

Verse 18

आत्मनस्तेजसश्चैव प्रतितेजः प्रजायते । अंतरात्मा शुभं नाम तस्य एव प्रकथ्यते

Từ Tự Ngã và từ quang minh của Ngài, phát sinh một quang minh tương ứng; và chính Nội Ngã ấy được tuyên xưng mang danh cát tường.

Verse 19

पयसश्च यथा भिन्ना भवंत्यंबुकणाः शुभे । आत्मनस्तु तथा तेज अंतरात्मा प्रकथ्यते

Hỡi bậc cát tường, như những giọt nước dường như tách biệt khỏi sữa, cũng vậy Antarātmā—ánh quang nội tại trong tự ngã—được nói là khác biệt.

Verse 20

स हि पृथ्वी स वै वायुः स चाप्याकाश एव हि । स वै तोयं स दीप्येत एते पंच पुरा कृताः

Chính Ngài là đất; chính Ngài là gió; và Ngài cũng là hư không. Ngài là nước, và Ngài rực cháy như lửa—năm đại này đã được tạo lập từ thuở ban đầu.

Verse 21

आत्मनस्तेजसो भूता मलरूपा महात्मनः । तस्यापि संगतिं प्राप्ता एकत्वं हि प्रयांति ते

Những hữu thể này sinh từ quang lực (tejas) của chính Tự Ngã nơi bậc Đại Hồn; tuy hiện ra như ô nhiễm, nhưng khi được kết duyên gần gũi với Ngài, họ quả thật tiến đến sự nhất thể (với Ngài).

Verse 22

स्वात्मभावप्रदोषेण नाशयंति वरानने । तत्पिंडमन्यमिच्छंति वारं वारं वरानने

Hỡi người có dung nhan đẹp, do sự hoen ố của chính bản tính mình, họ tự chuốc lấy diệt vong; rồi, hết lần này đến lần khác, họ lại ham muốn một thân xác khác.

Verse 23

तेषां क्रीडाविहारोयं सृष्टिसंबंधकारणम् । उदकस्य तरंगस्तु जायते च विलीयते

Cuộc du hí, trò chơi của họ chính là nguyên nhân nối kết với sự tạo thành; như làn sóng trên mặt nước, nó sinh khởi rồi cũng tan biến.

Verse 24

पुनर्भूतिः पुनर्हानिस्तादृशस्य पुनः पुनः । अपां रूपस्य दृष्टांतं तद्वदेषां न संशयः

Với điều như thế, sự sinh khởi và sự hoại diệt diễn ra lặp đi lặp lại. Hình tướng của nước đổi thay là thí dụ; cũng vậy đối với họ—không còn nghi ngờ.

Verse 25

आत्मा न नश्यते देवि तेजो वायुर्न नश्यति । न नश्यतो धराकाशौ न नश्यंत्याप एव च

Hỡi Nữ Thần, Chân Ngã không hề hoại diệt. Lửa và gió cũng không hoại diệt. Đất và hư không không hoại diệt, và nước cũng không hoại diệt.

Verse 26

पंचैव आत्मना सार्द्धं प्रभवंति प्रयांति च । आत्मादयो ह्यमी भद्रे नित्यरूपा न संशयः

Năm yếu tố ấy, cùng với Chân Ngã, dường như sinh ra rồi diệt mất. Nhưng hỡi bậc cát tường, Chân Ngã và các pháp kia vốn mang tánh thường hằng—không nghi ngờ.

Verse 27

पिंड एव प्रणश्येत तेषां संजात एव च । विषयाणां सुदोषैः स रागद्वेषादिभिर्हतः

Chính khối thân uẩn của họ vừa sinh ra đã bị hủy hoại, vì bị đánh gục bởi những lỗi nặng của các cảnh trần: tham ái, sân hận và những điều tương tự.

Verse 28

प्राणाः प्रयांति वै पिंडात्पंचपंचात्मका द्विज । पिंडांते वसते आत्मा प्रतिरूपस्तु तस्य च

Hỡi bậc nhị sinh, các prāṇa—vốn có năm loại—quả thật rời khỏi khối thân này. Khi thân chấm dứt, Chân Ngã vẫn an trụ, và cùng với đó còn có hình thái vi tế tương ứng của nó.

Verse 29

अंतरात्मा यथा चाग्नेः स्फुलिंगस्तु प्रकाशते । तथा प्रकाशमायाति दृश्यादृश्यः प्रजायते

Như tia lửa từ ngọn lửa hiện ra và rực sáng, cũng vậy Chân Ngã nội tại hiển lộ—làm phát sinh cả điều hữu hình lẫn vô hình.

Verse 30

शुद्धात्मा च परं ब्रह्म सदा जागर्ति नित्यशः । अंतरात्मा प्रबद्धस्तु प्रकृतेश्च महागुणैः

Tự Ngã thanh tịnh chính là Phạm Thiên tối thượng (Brahman)—luôn tỉnh giác, hằng hữu. Nhưng nội ngã (ý thức nương thân) vẫn bị trói buộc bởi Prakṛti và các đại tính chất của nàng, tức ba guṇa.

Verse 31

अन्नाहारेण संपुष्टैरंतरात्मा सुखं व्रजेत् । सुसुखाज्जायते मोहस्तस्मान्मनः प्रमुह्यति

Khi được nuôi dưỡng đầy đủ bằng thức ăn, nội ngã đi vào sự an lạc; nhưng từ sự dễ chịu quá mức sinh ra mê lầm (moha), vì thế tâm trí trở nên rối loạn.

Verse 32

पश्चात्संजायते निद्रा तामसी लयवर्द्धिनी । नाडीमार्गेण यः सूर्यो मेरुमुल्लंघ्य गच्छति

Sau đó khởi lên giấc ngủ thuộc tính tamas, làm tăng sự tan rã và trì độn. (Khi ấy) Mặt Trời, đi theo lộ trình như mạch (nāḍī-mārga), vượt qua núi Meru rồi tiếp tục tiến hành.

Verse 33

तदा रात्रिः प्रजायेत यावन्नोदयते रविः । विषयांधकारैर्मुक्तस्तु अंतरात्मा प्रकाशते

Khi ấy là “đêm” chừng nào Mặt Trời chưa mọc; nhưng ai được giải thoát khỏi bóng tối của các đối tượng giác quan, thì Chân Ngã nội tại liền rạng ngời chiếu sáng.

Verse 34

भावैस्तत्त्वात्मकानां तु पंचतत्त्वैः प्रपोषितैः । पूर्वजन्मस्थितैः पिंडैरंतरात्मा प्रगृह्यते

Nhưng Chân Ngã nội tại bị trói buộc và bị cuốn đi bởi các uẩn thân xác, được kết thành từ những khuynh hướng mang bản tính tattva, được nuôi dưỡng bởi năm đại, và được định hình bởi dư nghiệp từ đời trước.

Verse 35

स यास्यति च वै स्थानमुच्चावचं महामते । संसार अंतरात्मा वै दोषैर्बद्धः प्रणीयते

Hỡi bậc đại trí, người ấy quả thật đi đến một cảnh giới—khi cao khi thấp; bởi Chân Ngã nội tại mắc trong vòng luân hồi bị các lỗi lầm trói buộc mà bị thúc đẩy tiến đi.

Verse 36

कायं रक्षति जीवात्मा पश्चात्तिष्ठति मध्यगः । उदानः स्फुरते तीव्रस्तस्माच्छब्दः प्रजायते

Jīvātman gìn giữ thân thể và, ở bên trong, an trụ nơi trung tâm làm chỗ nương. Khi khí udāna rung động mãnh liệt, từ sự rung động ấy phát sinh âm thanh (śabda).

Verse 37

शुष्का भस्त्रा यथा श्वासं कुरुते वायुपूरिता । तद्वच्छब्दवशाच्छ्वासमुदानः कुरुते बलात्

Như ống bễ khô, khi được khí đầy vào thì thở ra; cũng vậy, dưới sức mạnh của âm thanh, khí udāna cưỡng thúc hơi thở vận hành đầy lực.

Verse 38

आत्मनस्तु प्रभावेण उदानो बलवान्भवेत् । एवं कायः प्रमुग्धस्तु मृतकल्पः प्रजायते

Nhờ uy lực của Chân Ngã, dòng khí udāna trở nên mạnh mẽ; vì thế thân thể hoàn toàn mê mờ, đờ đẫn, trông như một tử thi.

Verse 39

ततो निद्रा महामाया तस्यांगेषु प्रयाति सा । हृदि कंठे तथा चास्ये नासिकाग्रे प्रतिष्ठति

Rồi Giấc ngủ—Mahāmāyā—đi khắp các chi thể của người ấy; nàng an trụ nơi tim, nơi cổ họng, nơi miệng và nơi chót mũi.

Verse 40

बाहू संकुच्य संतिष्ठेद्धृद्गतो नाभिमंडले । आत्मनस्तु प्रभावाच्च उदानो नाम मारुतः

Thu hai tay lại và đứng vững—khi nó an trú nơi tim và vùng luân xa rốn—nhờ uy lực của Ātman, luồng sinh khí ấy được gọi là Udāna.

Verse 41

प्रजायते महातीव्रा बलरोधं करोति सः । यथा रज्ज्वा प्रबद्धस्तु दारु कीलधरः स्थितः

Nó khởi lên cực kỳ mãnh liệt và gây sự ngăn trở của sức lực; như chiếc cọc gỗ bị buộc chặt bằng dây thừng, đứng yên vững chắc tại chỗ.

Verse 42

तथा चात्मासु संलग्नः प्राणवायुर्न संशयः । अंतरात्मप्रसक्तस्तु प्राणवायुः शुभानने

Cũng vậy, prāṇa-vāyu quả thật gắn liền với các ngã—không nghi ngờ gì. Nhưng khi prāṇa-vāyu chuyên chú nơi Nội Ngã, hỡi người dung nhan đoan hảo, nó trở nên an định trong sự nhập nội ấy.

Verse 43

बुद्धिवद्रोहितो भद्रे अंतरात्मा प्रधावति । पूर्वजन्मार्जितान्वासान्स्मृत्वा तत्र प्रधावति

Hỡi hiền nữ, khi trí tuệ bị dẫn lạc, Nội Ngã chạy ngược xuôi. Nhớ lại những saṁskāra tích tụ từ các đời trước, nó hết lần này đến lần khác lao về đúng những khuynh hướng ấy.

Verse 44

तत्र संस्थो महाप्राज्ञः स्वेच्छया रमते पुनः । एवं नानाविधान्स्वप्नानंतरात्मा प्रपश्यति

An trú tại đó, bậc đại trí lại hoan hỷ theo ý nguyện của chính mình. Như vậy, Chân Ngã bên trong chiêm kiến muôn loại mộng cảnh khác nhau.

Verse 45

उत्तमांश्च विरुद्धांश्च कर्मयुक्तान्प्रपश्यति । गिरींस्तथा सुदुर्गांश्च उच्चावचान्प्रपश्यति

Ngài thấy kẻ cao quý và kẻ đối nghịch, thấy chúng sinh bị ràng buộc bởi nghiệp. Ngài cũng thấy núi non—có ngọn vô cùng hiểm trở—và địa thế khi cao khi thấp.

Verse 46

तदेव वातिकं विद्धि कफवत्तद्वदाम्यहम् । जलं नदीं तडागं च पयः स्थानानि पश्यति

Hãy biết đó chính là trạng thái phát sinh từ vāta; ta cũng nói rằng nó tương tợ kapha. Khi ấy người ấy thấy nước—sông ngòi, ao hồ và những nơi có nước uống.

Verse 47

अग्निं च पश्यते देवि बहुकांचनमुत्तमम् । तदेव पैत्तिकं विद्धि भाव्यं चैव वदाम्यहम्

Hỡi Nữ Thần, nếu ai thấy lửa và vàng ròng thượng hảo dồi dào, hãy biết chính thị kiến ấy là dấu hiệu của trạng thái liên hệ với pitta. Và ta cũng sẽ nói điều sẽ xảy đến về sau.

Verse 48

प्रभाते दृश्यते स्वप्नो भव्यो वाभव्य एव च । कर्मयुक्तो वरारोहे लाभालाभप्रकाशकः

Giấc mộng thấy vào lúc rạng đông, hỡi người có vòng hông mỹ lệ, hoặc cát tường hoặc hung tường. Vì gắn liền với nghiệp, nó soi tỏ sự được hay mất.

Verse 49

स्वप्नस्यापि अवस्था मे कथिता वरवर्णिनि । तद्भाव्यंचवरारोहेविष्णोश्चैवभविष्यति

Hỡi phu nhân dung sắc thanh nhã, ta đã giảng cho nàng cả trạng thái của giấc mộng; và hỡi bậc cao quý, điều sẽ đến ắt xảy ra đúng theo ý chí của Viṣṇu.

Verse 50

तन्निमित्तं त्वया दृष्टो दुःस्वप्नः स तु प्रेक्षितः

Chính vì nguyên do ấy mà nàng đã thấy—và quả thật đã chứng kiến—giấc mộng dữ báo điềm chẳng lành kia.