Shloka 51

The Greatness of Kāśī (Avimukta): Pilgrimage Calendar, Yātrā-Dharma, and the Network of Śiva-Liṅgas

Devanagari script

तस्मिन्स्थाने नरः स्नातः साक्षाद्वागीश्वरो भवेत् । शिवस्तत्र समानीय स्थापितः परमेष्ठिना ॥ ५१ ॥

Transliteration

tasminsthāne naraḥ snātaḥ sākṣādvāgīśvaro bhavet | śivastatra samānīya sthāpitaḥ parameṣṭhinā || 51 ||

Translation

Tại thánh địa ấy, người nào tắm gội sẽ như trở thành bậc Chúa tể của lời nói, được linh hứng mà hùng biện. Chính tại đó, Śiva đã được Parameṣṭhin (Phạm Thiên Brahmā) đích thân thỉnh đến và an lập.

Word by Word

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• स्थाने: place
• स्थाने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having bathed’

• साक्षात्: directly
• साक्षात्: Visheshana (विशेषण/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘directly/manifestly’

• वागीश्वरः: lord of speech
• वागीश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक् (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘वाचः ईश्वरः’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शिवः: Shiva
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• सम्-आनीय: having brought
• सम्-आनीय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-नी (धातु) → समानीय (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप्-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) ‘having brought/after bringing’

• स्थापितः: was installed
• स्थापितः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग-भाव

• परमेष्ठिना: by the Supreme Lord (Parameṣṭhin/Brahmā)
• परमेष्ठिना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: परमेष्ठिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Shiva
• Brahma (Parameshthin)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It declares the tīrtha’s special potency: bathing there grants vāk-siddhi—clarity and mastery of speech—and it sanctifies the site further by noting Śiva’s installation there by Brahmā.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By linking a simple devotional act (tīrtha-snānā) with inner refinement (purified, empowered speech), it implies that bhakti expresses itself through sacred conduct and truthful, inspired praise of the divine.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Indirectly, it points to the fruit relevant to Vyākaraṇa and Śikṣā—cultivated, effective speech—presented as a spiritual outcome of tīrtha practice rather than merely a technical skill.