Shloka 15

Tithi-vicara

Determination of Tithi for Fasts, Parana, and Pitri Rites

Devanagari script

पारणे मरणे नॄणां तिथिस्तात्कालिकी स्मृता । पित्र्येऽस्तमनवेलायां स्पर्शे पूर्णा निगद्यते ॥ १५ ॥

Transliteration

pāraṇe maraṇe nṝṇāṃ tithistātkālikī smṛtā | pitrye'stamanavelāyāṃ sparśe pūrṇā nigadyate || 15 ||

Translation

Đối với việc phá trai (pāraṇa) và lúc một người qua đời, tithi được tính theo đúng tithi đang hiện hành ngay khoảnh khắc ấy. Nhưng trong nghi lễ tổ tiên (pitṛ-karman), khi tithi chạm vào khoảng thời gian gần hoàng hôn, tithi ấy được tuyên là “viên mãn”, hoàn toàn ứng dụng.

Word by Word

• पारणे: at the breaking (of fast)
• पारणे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: पारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular

• मरणे: at death
• मरणे: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular

• नॄणाम्: of men/people
• नॄणाम्: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन; genitive plural

• तिथिः: lunar day (tithi)
• तिथिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; nominative singular

• तात्कालिकी: immediate/pertaining to that moment
• तात्कालिकी: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तात्कालिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; adjective agreeing with तिथिः

• स्मृता: is regarded (as)
• स्मृता: विधेय (Predicate)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is considered/remembered’

• पित्र्ये: in the ancestral (rite)
• पित्र्ये: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Adjective
• Root: पित्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular; ‘in the pitṛ-related (rite)’

• अस्तमन-वेलायाम्: at the time of sunset
• अस्तमन-वेलायाम्: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: अस्तमन (प्रातिपदिक) + वेला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular; तत्पुरुष-समास (अस्तमनस्य वेला)

• स्पर्शे: at the contact/touch (moment)
• स्पर्शे: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: स्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular

• पूर्णा: complete/full
• पूर्णा: विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular; agreeing with तिथिः (understood)

• निगद्यते: is stated/declared
• निगद्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: नि + गद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Pitrs

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It preserves dharmic precision in time-keeping: different sacred acts require different tithi rules, ensuring that vrata observance and pitṛ-tarpaṇa/śrāddha are performed in the correct temporal window.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It supports bhakti through disciplined observance—proper pāraṇa timing protects the integrity of a Vishnu-centered vrata, while correct pitṛ rites uphold gratitude and dharma, both considered supportive to spiritual progress.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa (Vedic calendrics/astronomy): it distinguishes “moment-prevailing tithi” for pāraṇa and death from the “sunset-contact tithi counted as complete” rule used for pitṛ rites.