Shloka 41

The Liberation of the Lizard

Godhā-vimukti

Devanagari script

तिर्यग्योनिशतं याति क्रिमिकुष्ठसमन्विता । तस्माद्भूपाल कर्तव्यं स्त्रीभिर्भर्तृवचः सदा ॥ ४१ ॥

Transliteration

tiryagyoniśataṃ yāti krimikuṣṭhasamanvitā | tasmādbhūpāla kartavyaṃ strībhirbhartṛvacaḥ sadā || 41 ||

Translation

Bị hành hạ bởi giòi bọ và bệnh phong cùi, nàng phải trôi lăn qua hàng trăm lần sinh vào loài thấp kém. Vì thế, tâu Đại vương, người nữ nên luôn làm theo lời của chồng.

Word by Word

• तिर्यक्: as an animal; in an animal state
• तिर्यक्: Sambandha (सम्बन्ध/Qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: तिर्यक् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (adverbial/indeclinable; ‘sideways/animal-wise’), समासपूर्वपदत्वेन प्रयुक्त

• योनि-शतम्: a hundred wombs/births
• योनि-शतम्: Karma (कर्म/Goal of motion)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘योनिनां शतम्’

• याति: goes; attains
• याति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• क्रिमि-कुष्ठ-समन्विता: endowed with worms and leprosy
• क्रिमि-कुष्ठ-समन्विता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रिमि (प्रातिपदिक) + कुष्ठ (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; सम्+अन्वि/इ + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (समन्विता = ‘युक्ता/सम्पन्ना’); क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; अपादानार्थे (ablatival sense) ‘therefore/from that’

• भूपाल: O king; protector of the earth
• भूपाल: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘भूः पालयति’/‘भूमेः पालः’

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Vidhi (विधि/Obligation)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory): ‘to be done/should be done’

• स्त्रीभिः: by women
• स्त्रीभिः: Karana (करण/Agent-instrument)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन (Plural)

• भर्तृ-वचः: the husband’s word/command
• भर्तृ-वचः: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘भर्तुः वचः’

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

Speaker

Narada (teaching a king as 'bhūpāla')

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: shanta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames ethical conduct as karmically consequential: violating prescribed marital duty is portrayed as leading to painful suffering and repeated lower rebirths, warning the listener (especially a ruler) to uphold dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is not stated directly here; the verse emphasizes dharma and obedience as disciplines that purify karma, which the Purana often treats as supportive groundwork for steadiness in devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) is taught in this verse; it functions as a dharma/nīti injunction with a stated karmaphala (result).