Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 61

The Exposition of Spiritual Knowledge

Jñāna-pradarśanam

Devanagari script

जानन्तिरुवाच । सत्यं सत्यं महाभाग चित्तं भ्रान्तं सुनिश्चितम् । अविद्यानिलयं चित्तं कथं सद्भावमेष्यति ॥ ६१ ॥

Transliteration

jānantiruvāca | satyaṃ satyaṃ mahābhāga cittaṃ bhrāntaṃ suniścitam | avidyānilayaṃ cittaṃ kathaṃ sadbhāvameṣyati || 61 ||

Translation

Jānanti đáp: “Thật vậy, thật vậy, hỡi người hữu phúc—tâm chắc chắn bị mê lầm. Vì tâm là chỗ trú của vô minh, làm sao nó có thể đạt đến chân hữu (thực tại đúng đắn)?”

Word by Word

• जानन्ती: Jānantī
• जानन्ती: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: jānantī (जानन्ती प्रातिपदिक; √jñā + शानच्)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle used as proper noun), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच् धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/assertion)
• Type: Noun
• Root: satya (सत्य प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वाक्ये निपातवत् (used adverbially as assertion)

• सत्यम्: truth (indeed)
• सत्यम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: satya (सत्य प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: mahā (महा प्रातिपदिक) + bhāga (भाग प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (महान् भागो यस्य); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: citta (चित्त प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भ्रान्तम्: deluded
• भ्रान्तम्: Visheshana (विशेषण of ‘चित्तम्’)
• Type: Adjective
• Root: bhrānta (भ्रान्त प्रातिपदिक; √bhram + kta)
• Form: भूतकृदन्त-विशेषण (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुनिश्चितम्: certainly fixed / well-determined
• सुनिश्चितम्: Visheshana (विशेषण of ‘चित्तम्’)
• Type: Adjective
• Root: su (सु उपसर्ग/अव्यय) + niścita (निश्चित प्रातिपदिक; √niś-ci + kta)
• Form: अव्ययीभाव-समास (सु + निश्चितम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अविद्या-निलयम्: abode of ignorance
• अविद्या-निलयम्: Visheshana (विशेषण of ‘चित्तम्’)
• Type: Adjective
• Root: avidyā (अविद्या प्रातिपदिक) + nilaya (निलय प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अविद्यायाः निलयम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: Karta (कर्ता/subject of ‘एष्यति’)
• Type: Noun
• Root: citta (चित्त प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कथम्: how?
• कथम्: Prashna (प्रश्न/modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: katham (अव्यय)
• Form: प्रश्नाव्यय (interrogative adverb)

• सद्भावम्: true state / reality
• सद्भावम्: Karma (कर्म/object of ‘एष्यति’)
• Type: Noun
• Root: sadbhāva (सद्भाव प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (or नपुंसक in some usages; here treated as masculine abstract), द्वितीया (Accusative), एकवचन

• एष्यति: will reach / will attain
• एष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √i (इ धातु) + eṣya (future stem)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Jānanti

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights a core moksha teaching: the ordinary mind (citta) is naturally prone to भ्रम (delusion) and functions as a seat of avidyā, so liberation requires transforming or transcending this ignorance-based mental conditioning to realize sadbhāva (true reality).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By admitting the mind’s delusion, the verse indirectly supports bhakti as a stabilizing discipline: devotion to the Lord steadies the citta, reduces avidyā-driven wandering, and orients consciousness toward truth—making the mind fit for higher realization.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga is taught directly; the practical takeaway is sādhana-oriented—mental discipline (citta-śuddhi) and discernment (viveka) are necessary foundations before technical learning (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) can serve spiritual realization.