Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 182

Graha–Ketu–Utpāta Lakṣaṇas: Solar/Lunar Omens, Comets, Eclipses, and Calendar Rules

Devanagari script

चित्रावरुणवैरिंचत्र् युत्तरासु गमागमम् । दर्शाष्टम्यां चतुर्दश्यां पशूनां न कदाचन ॥ १८२ ॥

Transliteration

citrāvaruṇavairiṃcatr yuttarāsu gamāgamam | darśāṣṭamyāṃ caturdaśyāṃ paśūnāṃ na kadācana || 182 ||

Translation

Vào những ngày (hay các yoga/nakṣatra) mang tên Citrā, Varuṇa và Vairiñca, lại cả trong thời kỳ uttarāyaṇa (mặt trời đi về phương bắc), nên tránh việc đi và về, xuất hành. Cũng vậy, vào ngày sóc (amāvasyā), ngày mồng tám và ngày mười bốn âm lịch, tuyệt đối không nên dắt, chuyển hay xử lý việc liên quan đến súc vật.

Word by Word

• चित्रा: (the nakshatra) Citrā
• चित्रा: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चित्रा (प्रातिपदिक; नक्षत्रनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नक्षत्र-नाम

• वरुण: (the nakshatra) Varuṇa (Śatabhiṣaj)
• वरुण: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक; नक्षत्रनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नक्षत्र-नाम (शतभिषक्/वरुण-दैवत-सम्बद्ध)

• वैरिंच: (the nakshatra) Vairiñca
• वैरिंच: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैरिंच (प्रातिपदिक; नक्षत्रनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नक्षत्र-नाम (ब्रह्म/वैरिंच-सम्बद्ध)

• त्रि: three
• त्रि: Saṅkhyā (संख्या)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; (समुच्चयार्थे) ‘three’—पूर्वपदानि निर्दिशति

• उत्तरासु: in the Uttara (three) nakshatras
• उत्तरासु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), बहुवचन; ‘उत्तराः’ (उत्तराफाल्गुनी/उत्तराषाढा/उत्तराभाद्रपदा) इति नक्षत्र-समूहः

• गमागमम्: going and coming; travel
• गमागमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गम (धातु) + आगम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः: गमनम् + आगमनम्

• दर्श: on the new-moon day
• दर्श: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दर्श (प्रातिपदिक; तिथि-नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; अमावास्या (new-moon day)

• अष्टम्याम्: on the eighth lunar day
• अष्टम्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अष्टमी (प्रातिपदिक; तिथि-नाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth lunar day
• चतुर्दश्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक; तिथि-नाम)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन

• पशूनाम्: of animals/cattle
• पशूनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• कदाचन: ever/at any time (with ‘na’: never)
• कदाचन: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb): ‘at any time/ever’ (निषेधेन सह: ‘never’)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Varuna
• Brahma (Virinchi)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches dhārmic restraint: aligning actions like travel and animal-handling with approved tithis/astrological designations to reduce avoidable harm, obstacles, and ritual impurity, supporting a steadier sāttvika life conducive to mokṣa-oriented practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is supported by regulated conduct (niyama). By avoiding discouraged times for worldly movement and potentially harmful activities (especially involving animals), a devotee preserves mental clarity and purity for japa, pūjā, and remembrance of Bhagavān.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Jyotiṣa Vedāṅga usage—applying tithi (darśa/amāvāsyā, aṣṭamī, caturdaśī) and named astral/temporal designations (e.g., Citrā) to guide practical decisions in ritual life and daily dharma.