Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 63

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

रवींदुयुक्ते सिंहेंगे माहेयार्किनिरीक्षिते । नेत्रहीना मिश्रखेटैर्दृष्टे बुद्धुदलोचनाः । व्ययेजो वामनयनं दक्षं सूर्यो विनाशयेत् ॥ ६३ ॥

Transliteration

ravīṃduyukte siṃheṃge māheyārkinirīkṣite | netrahīnā miśrakheṭairdṛṣṭe buddhudalocanāḥ | vyayejo vāmanayanaṃ dakṣaṃ sūryo vināśayet || 63 ||

Translation

Khi Mặt Trời và Mặt Trăng đồng cung ở Sư Tử, lại bị Hỏa tinh và Thổ tinh chiếu xấu, và hai quang thể còn bị nhiễm bởi các hành tinh “hỗn tạp”, con người trở nên yếu trí và mắt mờ đục. Nếu thế ấy rơi vào cung Vyaya (cung hao tổn), sẽ hủy mắt trái; nếu do Mặt Trời làm nhân, sẽ hủy mắt phải.

Word by Word

• रवि-इन्दु-युक्ते: in (a condition) joined with Sun and Moon
• रवि-इन्दु-युक्ते: अधिकरण-विशेषण (Adhikaraṇa-viśeṣaṇa/Locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रवि (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: समासः (Compound): तत्पुरुष (Tatpuruṣa), ‘रविणा इन्दुना च युक्त’ = joined with Sun and Moon; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• सिंह-अङ्गे: in the Leo region/segment
• सिंह-अङ्गे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (Tatpuruṣa), ‘सिंहस्य अङ्गे’ = in Leo-part/region; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• माहेय-अर्कि-निरीक्षिते: in (a condition) aspected by Mars and Saturn
• माहेय-अर्कि-निरीक्षिते: अधिकरण-विशेषण (Adhikaraṇa-viśeṣaṇa/Locative qualifier)
• Type: Adjective
• Root: माहेय (प्रातिपदिक) + अर्कि (प्रातिपदिक) + निरीक्षित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: समासः: तत्पुरुष (Tatpuruṣa), ‘माहेय-अर्किभ्यां निरीक्षित’ = aspected by Mars and Saturn; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• नेत्र-हीनाः: eyeless
• नेत्र-हीनाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Adjective
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (Tatpuruṣa), ‘नेत्रेण हीन’ = without eyes; पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• मिश्र-खेटैः: by mixed planets
• मिश्र-खेटैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मिश्र (प्रातिपदिक) + खेट (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: कर्मधारय (Karmadhāraya), ‘मिश्राः खेटाः’ = mixed planets; पुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

• दृष्टे: when aspected/seen
• दृष्टे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location/Condition)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); ‘when/where (it is) seen/aspected’

• बुद्धु-द-लोचनाः: (those) having dull/defective eyes (technical epithet)
• बुद्धु-द-लोचनाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: बुद्धु (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुष (Tatpuruṣa) (lexical/uncertain segmentation; likely ‘बुद्धि-उद-लोचन’/‘बुद्धु-द-लोचन’ as a technical epithet); पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• व्यये: in the 12th house (loss)
• व्यये: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: व्यय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• जः: born/produced (one)
• जः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); here likely ‘ज’ = ‘born/produced’ as technical term

• वामनयनम्: the left eye
• वामनयनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: कर्मधारय (Karmadhāraya), ‘वामं नयनम्’ = left eye; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• दक्षम्: right (side)
• दक्षम्: कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa/Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• विनाशयेत्: would destroy/ruin
• विनाशयेत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-नश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Surya
• Chandra
• Mangala
• Shani
• Simha (Leo)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames bodily suffering (like loss of sight) as a karmic outcome indicated through graha-yoga, urging the seeker to practice restraint and dharmic living while recognizing the impermanence of the body.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by showing that worldly conditions fluctuate under karmic and cosmic patterns, the text motivates reliance on steady devotion and inner discipline rather than on external prosperity or physical strength.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: rules about conjunction (yoga) of Sun–Moon, aspects (dṛṣṭi) by Mars and Saturn, the role of the 12th house (vyaya), and specific indications for left vs. right eye affliction.