Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 6

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

गोजाश्च कर्कयुग्मेन रात्र्याख्या पृष्टकोदयाः । शेषा दिनाख्यास्तूभयं तिमिः क्रूरः सौम्यः पुमान् ॥ ६ ॥

Transliteration

gojāśca karkayugmena rātryākhyā pṛṣṭakodayāḥ | śeṣā dinākhyāstūbhayaṃ timiḥ krūraḥ saumyaḥ pumān || 6 ||

Translation

Những cung như Go và Ajā, cùng với cặp Karka và Yugma, khi mọc từ phía lưng (tức theo chiều ngược) thì được gọi là “cung đêm”. Những cung còn lại gọi là “cung ngày”. Riêng Timi thuộc cả hai: khi dữ thì bất tường, khi hiền thì cát tường, và được xem là tính dương (nam).

Word by Word

• गोजाः: Gojā(s) (a set of sign-names)
• गोजाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गोज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; technical sign-name(s)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• कर्कयुग्मेन: with the Karka-yugma (Cancer-pair)
• कर्कयुग्मेन: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: कर्क + युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; instrumental: 'by/with the pair (Cancer & Gemini)' (technical)

• रात्र्याख्याः: called 'night'
• रात्र्याख्याः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: रात्रि + आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'called night(-signs)'

• पृष्टकोदयाः: back-rising
• पृष्टकोदयाः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पृष्टक + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'rising from the back' (technical: back-rising signs)

• शेषाः: the rest
• शेषाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'the remaining (ones)'

• दिनाख्याः: called 'day'
• दिनाख्याः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दिन + आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'called day(-signs)'

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (adversative/emphatic particle)

• उभयम्: both
• उभयम्: विशेष्य/विधेय (Predicate/summary)
• Type: Noun
• Root: उभय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'both' (here: as predicate/summary)

• तिमिः: timi (a category)
• तिमिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तिमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; technical term (a class/category name)

• क्रूरः: harsh/cruel
• क्रूरः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रूर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies तिमिः

• सौम्यः: gentle/benefic
• सौम्यः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifies तिमिः

• पुमान्: a male
• पुमान्: विधेय (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'male/man' (predicate)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue with Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links Moksha-oriented living with disciplined use of Kāla (time): recognizing auspicious and inauspicious indications through Jyotiṣa helps align actions with dharma and reduces avoidable disturbance in sādhana.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is technical (Jyotiṣa), its bhakti-use is practical: a devotee plans vrata, pūjā, and sacred observances at suitable times, minimizing obstacles and keeping the mind steady in devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa Vedāṅga: it classifies certain astral divisions as diurnal/nocturnal based on their mode of rising, and notes a mixed category (Timi) whose ‘krūra/saumya’ condition changes the predicted result.