Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 46

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

पापदृष्टे शुभे क्षीणे तुंगे वा लग्नगेयमे । क्षीणेंदुकुजसंदृष्टे मृत्युमेत्य गता ध्रुवम् ॥ ४६ ॥

Transliteration

pāpadṛṣṭe śubhe kṣīṇe tuṃge vā lagnageyame | kṣīṇeṃdukujasaṃdṛṣṭe mṛtyumetya gatā dhruvam || 46 ||

Translation

Nếu một cát tinh bị suy yếu hay bị hung tinh chiếu nhiễu, dẫu ở vị trí tôn vinh hoặc ngự tại cung Mệnh, và lại còn bị góc chiếu của Thái âm đang khuyết cùng Hỏa tinh tác động, thì cái chết chắc chắn được chỉ ra.

Word by Word

• पाप-दृष्टे: when aspected by malefics
• पाप-दृष्टे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पाप + दृष्ट (प्रातिपदिक; दृश् + क्त)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरणे; समासार्थः—पापैः दृष्टे (aspected by malefics)

• शुभे: in a benefic (planet/sign)
• शुभे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरणे (in a benefic)

• क्षीणे: when debilitated/waning
• क्षीणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण (प्रातिपदिक; क्षि + क्त)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम्; अधिकरणे

• तुंगे: when exalted
• तुंगे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तुंग (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम्; अधिकरणे (in exaltation)

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध/option)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• लग्न-गे: when in the ascendant
• लग्न-गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: लग्न + ग (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरणे; समासार्थः—लग्ने गे (situated in the ascendant)

• यमे: in Yama (a place/house; death-related)
• यमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, पुंलिङ्ग; अधिकरणे

• क्षीण-इन्दु-कुज-संदृष्टे: when aspected by waning Moon and Mars
• क्षीण-इन्दु-कुज-संदृष्टे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण + इन्दु + कुज + संदृष्ट (प्रातिपदिक; सम्+दृश् + क्त)
• Form: सप्तमी, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; अधिकरणे; समासार्थः—क्षीणेन्दु-कुजाभ्यां संदृष्टे (aspected by waning Moon and Mars)

• मृत्युम्: death
• मृत्युम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्म

• एत्य: having reached
• एत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: इ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त-अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having gone/reached)

• गता: has gone/attained
• गता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle used predicatively); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (she) has gone

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे नपुंसक-प्रयोगः; निश्चयार्थक क्रियाविशेषण (certainly)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a technical, Vedanga-aligned context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Chandra (Moon)
• Kuja (Mars)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that external strength (like exaltation or ascendant placement) is not sufficient if a factor is spiritually/causally “afflicted”; adverse influences can override apparent auspiciousness, reflecting the Purana’s karmic realism about consequences.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it reminds the reader not to rely solely on technical or worldly supports; in Moksha Dharma contexts, such warnings encourage taking refuge in dharma and steady devotion to transcend fear and instability indicated by adverse conditions.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedanga Jyotisha: assessment of planetary dignity (exaltation/tuṅga), strength (kṣīṇa), ascendant placement (lagna), and aspects (dṛṣṭi), showing how affliction and specific combinations are used for judgment.