Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 90

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

विक्षिप्यते स्वपातेन स्वक्रांत्यंतादनुष्णगुः । तत्र वासं द्विगुणितजीवस्रिगुणितं कुजः ॥ ९० ॥

Transliteration

vikṣipyate svapātena svakrāṃtyaṃtādanuṣṇaguḥ | tatra vāsaṃ dviguṇitajīvasriguṇitaṃ kujaḥ || 90 ||

Translation

Từ điểm cuối của vòng chuyển động riêng, Anuṣṇagu bị lệch đi bởi chính “sự rơi” (pāta) của nó. Tại vị trí phát sinh ấy, đặt Kuja (Sao Hỏa) ở khoảng cách bằng ba lần của Jīva (Sao Mộc), sau khi trước hết lấy (khoảng ấy) làm gấp đôi.

Word by Word

• विक्षिप्यते: is deflected
• विक्षिप्यते: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + क्षिप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (Ātmanepada) — ‘is deflected/gets displaced’

• स्व-पातेन: by its own node/fall
• स्व-पातेन: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: स्व + पात ‘own fall (node)’; तृतीया-एकवचन (Instr., Sing.), पुंलिङ्ग/नपुंसक (contextual)

• स्व-क्रान्ति-अन्तात्: from the end of its declination
• स्व-क्रान्ति-अन्तात्: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + क्रान्ति (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: स्वक्रान्ति + अन्त ‘end of its declination/solstitial limit’; पञ्चमी-एकवचन (Abl., Sing.)

• अनुष्णगुः: Anuṣṇagu (a celestial body/planet term)
• अनुष्णगुः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनुष्णगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masc., Nom., Sing.); ज्योतिष-परिभाषा (astronomical term)

• तत्र: there/in that case
• तत्र: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/प्रकरणवाचक क्रियाविशेषण — ‘there/in that case’

• वासम्: vāsa (computed value)/residence
• वासम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (Masc., Acc., Sing.) — ‘residence/value called vāsa’

• द्विगुणित-जीव-त्रिगुणितम्: doubled-sine and tripled (as prescribed)
• द्विगुणित-जीव-त्रिगुणितम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + गुणित (कृदन्त) + जीव (प्रातिपदिक) + त्रि + गुणित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (श्रृङ्खला): द्विगुणित (doubled) + जीव (sine) + त्रिगुणित (tripled) → ‘(value) with sine doubled and tripled (as specified)’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (Neut., Acc., Sing.) — वासम् इति विशेषणम्

• कुजः: Mars
• कुजः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (Masc., Nom., Sing.)

Speaker

Sanatkumara (in dialogue teaching Narada technical dharma/astral computation)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Kuja (Mars)
• Jīva/Bṛhaspati (Jupiter)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse reflects how dharma is supported by precise Vedāṅga knowledge—here, Jyotiṣa—so that religious acts (vrata, dāna, worship) can be aligned with correctly computed cosmic timings and planetary positions.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it supplies the technical basis (planetary placement rules) used to choose auspicious times for Vishnu-oriented vows and worship, showing that disciplined knowledge can serve steady devotional practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa—specifically, a computational rule using ‘pāta’ (fall/displacement) and proportional measures (doubling/tripling) to derive the positional ‘vāsa’ (placement) of Mars relative to Jupiter.