Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 109

The Exposition of the Dvādaśī Vow for the Twelve Months

Dvādaśī-vrata-nirṇaya and Mahā-dvādaśī Lakṣaṇas

Devanagari script

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता । द्वादशी सा महापुण्या जयंती नामतः स्मृता ॥ १०९ ॥

Transliteration

yadā syācca site pakṣe prājāpatyarkṣasaṃyutā | dvādaśī sā mahāpuṇyā jayaṃtī nāmataḥ smṛtā || 109 ||

Translation

Khi trong nửa tháng sáng (bạch phần), ngày Dvādaśī (ngày mười hai âm lịch) trùng với nakṣatra Prājāpatya, thì Dvādaśī ấy cực kỳ đại phước, được ghi nhớ với danh xưng “Jayantī”.

Word by Word

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: “when”)

• स्यात्: would be / may occur
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सिते: in the bright (white)
• सिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘पक्षे’ इति विशेषण (locative singular used adjectivally)

• पक्षे: fortnight
• पक्षे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (locative singular)

• प्राजापत्य: of Prajāpati (Jupiter-related)
• प्राजापत्य: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राजापत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे विशेषणम्; ‘अर्क्ष’ इति विशेषण (Jupiter-related / Prajāpati’s)

• अर्क्ष: lunar mansion (nakṣatra)
• अर्क्ष: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्क्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासपूर्वपद-रूपेण (as prior member in compound)

• संयुता: joined with / accompanied by
• संयुता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘द्वादशी’ इति विशेषण

• द्वादशी: the twelfth lunar day
• द्वादशी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सा: that (she/it)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (pronoun)

• महा: great
• महा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्राय उपसर्गवत्; ‘पुण्या’ इति विशेषण (intensifier “great”)

• पुण्या: meritorious, holy
• पुण्या: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘द्वादशी’ इति विशेषण

• जयंती: Jayantī (name)
• जयंती: Samjna (संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: जयंती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; नाम (appellative)

• नामतः: by name
• नामतः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नामतः (अव्यय)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: “by name/as named”)

• स्मृता: is remembered/called
• स्मृता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used predicatively), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (is called/remembered)

Speaker

Narada (teaching within the Narada–Sanatkumara dialogue framework)

Vrata Kalpa

Vrata: Jayantī (Dvādaśī)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Prajapati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It defines a specific sacred calendrical combination—Dvādaśī in the bright half joined with the Prājāpatya nakṣatra—declaring it “Jayantī,” a highly meritorious day for dharmic observance and worship.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By identifying an especially auspicious Dvādaśī, the verse supports disciplined devotional practice (vrata and pūjā) performed on elevated tithis, a common Purāṇic method for strengthening steady bhakti through time-sanctified worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa (Vedāṅga astrology): the verse uses technical timing—tithi (Dvādaśī), pakṣa (Śukla), and nakṣatra (Prājāpatya/Rohiṇī)—to classify and name a vrata-day (Jayantī).