Shloka 8

Adhyaya 64 — Kalavati (Vibhavari) Offers Herself and the Padmini Vidya to Svarocisha

Sanskrit

विहाय मां गता सा च मातास्मिन्निर्जने वने । बालामेकां महीपृष्ठे व्यालश्वापदसंकुले ॥

Transliteration

vihāya māṃ gatā sā ca mātā asmin nirjane vane | bālām ekāṃ mahī-pṛṣṭhe vyāla-śvāpadasaṃkule ||

Translation

Bỏ lại tôi, mẹ tôi đã đi xa vào khu rừng cô tịch này—bỏ tôi, một bé gái đơn độc trên mặt đất, nơi đầy rẫy rắn độc và thú dữ.

Word by Word

• विहाय: having abandoned
• विहाय: पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā/absolutive)
• Type: Verb
• Root: वि + हा (धातु) + ल्यप् (कृत्)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययीभावक कृदन्त (gerund/absolutive); ‘having abandoned’

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• गता: went
• गता: क्रिया (Predicative; with सा)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone’

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordinator)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• माता: (my) mother
• माता: कर्ता (Karta/Subject; apposition)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘mother’ (apposition to सा)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘in this’

• निर्जने: lonely/deserted
• निर्जने: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of ‘वने’)

• वने: in the forest
• वने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• बालाम्: a young girl
• बालाम्: कर्म (Karma/Object; left behind)
• Type: Noun
• Root: बाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• एकाम्: alone/one
• एकाम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक विशेषणम् (numeral adjective)

• महीपृष्ठे: on the earth’s surface
• महीपृष्ठे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: मही + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: मह्याः पृष्ठम् (surface of the earth); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• व्यालश्वापदसंकुले: crowded with serpents and wild beasts
• व्यालश्वापदसंकुले: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: व्याल + श्वापद + संकुल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: व्यालैः श्वापदैः च संकुलम्; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of ‘महीपृष्ठे’)

Speakers

• Second maiden speaking

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Abandonment
• Suffering and survival
• Karma and fate

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse highlights the precariousness of embodied life and the moral weight of parental responsibility; Purāṇic narration often uses abandonment to set the stage for providence (daiva) and self-made resilience.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vamśānucarita: personal ordeal shaping a character’s destiny within a lineage tale.

What is the esoteric significance?

The ‘wilderness with beasts’ mirrors saṃsāra—an unsafe realm where the unprotected jīva must grow amid threats; it foreshadows the need for divine or dharmic shelter.