Shloka 6

Adhyaya 59 — Cosmic Geography and Yuga-Order: Bhadrashva, Ketumala, and the Northern Kuru Region

Sanskrit

तैर्विशिष्टा जनपदा नानारूपाः सहस्रशः ।

ततः कुमुदसंकाशाः शुद्धसानुसुमङ्गलाः ॥

Transliteration

tair viśiṣṭā janapadā nānārūpāḥ sahasraśaḥ / tataḥ kumudasaṃkāśāḥ śuddhasānusumaṅgalāḥ

Translation

Nhờ các núi ấy mà hàng nghìn xứ sở thuộc nhiều loại khác nhau được phân định rõ ràng. Tiếp đó là những miền đất tựa như hoa sen trắng, với sườn dốc thanh tịnh và vẻ đẹp cát tường.

Word by Word

• तैः: by them/with them
• तैः: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन

• विशिष्टाः: distinguished
• विशिष्टाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: विशिष्ट (प्रातिपदिक; √शिष्/√शास् सेव्य, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; 'distinguished'

• जनपदाः: countries/regions
• जनपदाः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: जनपद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• नानारूपाः: varied in form
• नानारूपाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; कर्मधारय-समास ('of various forms')

• सहस्रशः: by thousands
• सहस्रशः: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: distributive/multiplicative)

• ततः: thereafter/from there
• ततः: अपादान (Apādāna)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: from there/then)

• कुमुदसंकाशाः: lotus-like (white water-lily-like)
• कुमुदसंकाशाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: कुमुद (प्रातिपदिक) + संकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास ('resembling a water-lily')

• शुद्धसानुसुमङ्गलाः: with pure slopes, very auspicious
• शुद्धसानुसुमङ्गलाः: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक) + सानु (प्रातिपदिक) + सुमङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (multiple determinatives: 'having pure slopes and auspiciousness')

Speakers

• Narrator to interlocutor

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sacred geography
• Idealized lands

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The Purāṇa presents an archetype of ordered, auspicious habitation—suggesting that harmony in nature reflects (and supports) harmony in human life.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

This is cosmography used to flesh out the created world (supporting 'Sarga/Pratisarga').

What is the esoteric significance?

Lotus imagery implies purity arising from the waters of saṃsāra—an emblem for inner clarity (śuddhi) and auspiciousness (maṅgala) within embodied existence.