Shloka 22

Adhyaya 55 — Description of Jambudvipa: The Four Forests, Lakes, and Mountain Ranges Around Mount Meru; Bharata as the Karma-Bhumi

Sanskrit

तत् कर्मभूमिर्नान्यत्र संप्राप्तिः पुण्यपापयोः ।

एतत् प्रधानं विज्ञेयं यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥

Transliteration

tat karmabhūmir nānyatra saṃprāptiḥ puṇya-pāpayoḥ | etat pradhānaṃ vijñeyaṃ yatra sarvaṃ pratiṣṭhitam ||

Translation

Bhārata ấy là xứ sở của nghiệp hành; ngoài nơi đó không có sự đạt được (tích lũy mới) công đức và tội lỗi. Hãy hiểu đây là miền chủ yếu, nơi mọi sự nương tựa mà thành lập.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• कर्मभूमिः: the land of action
• कर्मभूमिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्म + भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘कर्मणः भूमिः’

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation)

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• संप्राप्तिः: attainment / occurrence
• संप्राप्तिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) + क्तिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन; भाववाचक-नाम (abstract noun)

• पुण्यपापयोः: of merit and sin
• पुण्यपापयोः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: पुण्य + पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग? (as pair), षष्ठी (Genitive/6th), द्विवचन (Dual); इतरेतर-द्वन्द्वः

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• प्रधानम्: chief / principal
• प्रधानम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण

• विज्ञेयम्: to be known
• विज्ञेयम्: Vidhi (विधेय/Predicative)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त) with वि-उपसर्ग
• Form: कर्तव्य/भाव्यर्थक कृदन्त (gerundive, -ya/-anīya sense); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be known’

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb of place)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन

• प्रतिष्ठितम्: is established
• प्रतिष्ठितम्: Vidhi (विधेय/Predicative)
• Type: Adjective
• Root: प्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP -kta); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘established’

Speakers

• Narrative voice within the Purāṇic discourse (speaker not specified in provided excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Karma
• Cosmology
• Bhārata-varṣa

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Human life in Bhārata is portrayed as uniquely responsible: it is the decisive arena where fresh moral causality is generated, making ethical choice and dharma-practice urgent.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sthāna (special status of a region) with strong dharma/karma doctrine; it also supports the Purāṇic aim of motivating pravṛtti (right action) and nivṛtti (liberation-seeking).

What is the esoteric significance?

Karmabhūmi can be read as the ‘wakeful plane’ where agency is real and transformative; other pleasant realms are more like fruition-states, whereas Bhārata is the crucible of becoming.