Shloka 21

Adhyaya 55 — Description of Jambudvipa: The Four Forests, Lakes, and Mountain Ranges Around Mount Meru; Bharata as the Karma-Bhumi

Sanskrit

भद्राश्चभारताद्यानि पत्राण्यस्य चतुर्दिशम् ।

भारतं नाम यद्वर्षं दक्षिणेन मयोदितम् ॥

Transliteration

bhadrāś ca bhāratādyāni patrāṇy asya caturdiśam | bhārataṃ nāma yad varṣaṃ dakṣiṇena mayoditam ||

Translation

Bốn cánh của đóa sen ấy theo bốn phương là Bhadrā và các miền bắt đầu bằng Bhārata. Miền được gọi là Bhārata, ta đã mô tả là nằm về phía nam.

Word by Word

• भद्राः: Bhadra(s)
• भद्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग? (context suggests plural neuter as ‘names/regions’ but form is masculine/feminine nom. pl.); प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण/नाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• भारताद्यानि: beginning with Bhārata
• भारताद्यानि: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भारत + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; ‘भारत-आदि’ = ‘beginning with Bhārata’

• पत्राणि: petals / divisions
• पत्राणि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन (Plural)

• अस्य: of this (lotus/earth)
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• चतुर्दिशम्: in the four directions
• चतुर्दिशम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चतुर् + दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial) ‘चतसृषु दिक्षु’

• भारतम्: Bhārata
• भारतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक-अव्यय (indeclinable indicating appellation)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• वर्षम्: region / land (varṣa)
• वर्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• दक्षिणेन: to the south / by the southern side
• दक्षिणेन: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; दिशावाचक-प्रयोगः ‘दक्षिणदिशया/दक्षिणतः’

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• उदितम्: described
• उदितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वद् (धातु) + क्त (कृदन्त) with उद्-उपसर्ग
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP -kta); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speakers

• Narrative voice within the Purāṇic discourse (speaker not specified in provided excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sacred Geography
• Bhārata-varṣa

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Bhārata is situated within a larger cosmic order, but it will be singled out as uniquely consequential—hinting at the Purāṇic view of India as a prime arena for dharma and liberation.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sthāna: geographic partitioning of the world into directional ‘petals’ (varṣas).

What is the esoteric significance?

Directional petals can signify differentiated modes of life; the ‘southern’ placement of Bhārata is often associated with the mixed condition of pleasure and pain that enables transformative striving.