Shloka 19

Adhyaya 52 — The Manifestation of Nilalohita (Rudra) and the Allocation of His Names, Abodes, Consorts, and Lineages

Sanskrit

पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत ।

विराजाः पर्वतश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः ॥

Transliteration

patnī marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsam asūyata | virajāḥ parvataś caiva tasya putrau mahātmanaḥ ||

Translation

Sambhūti, vợ của Marīci, sinh ra Paurṇamāsa. Và Virajā cùng Parvata là hai người con trai của bậc đại tâm ấy.

Word by Word

• पत्नी: wife
• पत्नी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• मरीचेः: of Marīci
• मरीचेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मरीचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular (of Marīci)

• सम्भूतिः: Sambhūti (name)
• सम्भूतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्भूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)

• पौर्णमासम्: Paurṇamāsa (name)
• पौर्णमासम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पौर्णमास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (object)

• असूयत: gave birth (to)
• असूयत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘gave birth’

• विराजाः: Virāja (name)
• विराजाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विराज् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)

• पर्वतः: Parvata (name)
• पर्वतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (proper name)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/just)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular (of him/of that)

• पुत्रौ: two sons
• पुत्रौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; Nominative dual

• महात्मनः: of the great-souled (one)
• महात्मनः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular; समास: महान् आत्मा यस्य (कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रयोगे ‘of the great-souled’)

Speakers

• Narratorial genealogical discourse

Primary Deities

• Marīci
• Sambhūti

Key Themes

• Prajāpati lineages
• Ritual resonance (Paurṇamāsa name)
• Genealogy

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

By connecting progeny with ritual-sounding names (Paurṇamāsa), the text suggests that cosmic and social continuity is maintained through yajña/ṛta-aligned rhythms.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Vaṁśa: enumeration of Prajāpati descendants.

What is the esoteric significance?

Paurṇamāsa evokes the full-moon sacrificial cycle; symbolically, genealogy mirrors lunar periodicity—recurrence, nourishment, and regulated time.