Home›Markandeya Purana›Adhy. 51›Shloka 42
←Previous Verse
Next Verse→

Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 42

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका ॥

Transliteration

strīṇāṃ puṣpaṃ haraty anyā pravṛttaṃ sā tu kanyakā | tathāpravṛttaṃ sā jñeyā dauḥsahā ṛtahārikā ||

Translation

Lại có một thứ tai ương của thiếu nữ, khi “hoa” của người nữ (tức dòng kinh nguyệt) vừa khởi, liền đoạt mất. Thiếu nữ ấy phải được biết là Ṛtahārikā, kẻ khó chịu đựng, “kẻ cướp kinh nguyệt.”

Word by Word
स्त्रीणाम्of women
स्त्रीणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
पुष्पम्flower
पुष्पम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
हरतिtakes away
हरति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
अन्याanother (female)
अन्या:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
प्रवृत्तम्that has appeared/started (e.g., blossomed)
प्रवृत्तम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (कृदन्त; √वृत् + प्र)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् ‘पुष्पम्’
साshe
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (contrast/emphasis)
कन्यकाa maiden/girl
कन्यका:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootकन्यका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विधेय/समानााधिकरणम् ‘सा’
तथाthus/likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण/adverb
अप्रवृत्तम्not yet arisen/started
अप्रवृत्तम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootअप्रवृत्त (कृदन्त; a- + प्रवृत्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) नकार-प्रत्ययेन निषेध; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अर्थतः ‘पुष्पम्’)
साshe
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ज्ञेयाis to be known (as)
ज्ञेया:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा, तव्यत्/gerundive)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive; ‘to be known’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् ‘सा’
दौःसहाhard to endure
दौःसहा:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootदुःसह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् ‘सा’
ऋतहारिकाthe remover of the menstrual period/seasonal flow
ऋतहारिका:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootऋतु + हारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ṛtu/ṛta + hārikā ‘remover’); विधेय/समानााधिकरणम् ‘सा’
Speakers
Dialogue frame not explicit in the excerpt; likely within the Purāṇic instruction dialogue (teacher to inquirer) in Adhyāya 51
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
DharmaRitual remedies (śānti)Health/omen lore in Purāṇic instruction

FAQs

The passage treats bodily disruption as a sign of subtle disturbance requiring disciplined, dharmic remediation rather than panic—placing emphasis on restoring order (śānti) through prescribed means.

Primarily falls under Vamśānucarita/ācāra-style didactic material within Purāṇic narrative (practical dharma and remedial rites), not sarga/pratisarga/manvantara as such.

‘Puṣpa’ (flower) symbolizes fertility and cyclical ṛta (cosmic order). Its ‘theft’ signifies disruption of rhythm; the remedy aims to re-align the individual microcosm with ṛta.

←Previous Verse
Next Verse→