Shloka 39

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः ।

पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका ॥

Transliteration

udvegaṃ janayaty anyā eka-sthāna-nivāsinaḥ | puruṣasya tu yā proktā bhrāmaṇī sā tu kanyakā ||

Translation

Một loại khác gây lo âu cho những người cùng cư trú một chỗ. Vị được nói đến liên hệ với một người nam dưới danh xưng ‘Bhrāmaṇī’—nàng ấy cũng thuộc loại kanyakā (tai ách dạng thiếu nữ).

Word by Word

• उद्वेगम्: agitation/anxiety
• उद्वेगम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: उद्वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन (singular)

• जनयति: produces/causes
• जनयति: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• अन्या: another (woman)
• अन्या: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• एकस्थाननिवासिनः: of one who lives in the same place
• एकस्थाननिवासिनः: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: एक + स्थान + निवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी (6th/genitive), एकवचन (singular)

• पुरुषस्य: of a man
• पुरुषस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी (6th/genitive), एकवचन (singular)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक अव्यय (particle: but/indeed)

• या: who/which
• या: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• प्रोक्ता: is called/said
• प्रोक्ता: विधेय (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: प्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• भ्रामणी: ‘bhrāmaṇī’ (a wandering/causing-to-wander woman)
• भ्रामणी: समानााधिकरण (Apposition)
• Type: Noun
• Root: भ्रामणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• सा: she
• सा: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

• तु: indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक अव्यय (particle)

• कन्यका: a maiden/girl
• कन्यका: विधेय (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कन्यका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)

Speakers

• Didactic narration

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Mental disturbance
• Spirit-affliction taxonomy
• Protective rites

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse recognizes persistent anxiety and unrest as a serious disruption to settled life; the dharmic response is to restore steadiness (sthiti) through discipline and protective practice.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary āgama/ācāra-style material; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

‘Bhrāmaṇī’ can be read symbolically as the mind’s vortex—restlessness that dislodges a person from inner ‘one-pointed residence’; hence subsequent verses prescribe stabilizing countermeasures.