Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 36

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च ।

सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज ॥

Transliteration

rāgaṃ kusumbhakādīnāṃ kārpāsāt sūtram eva ca | sā svayaṃhārikā nāma haraty avirataṃ dvija ||

Translation

Nàng lấy đi các thuốc nhuộm từ hoa rum (safflower) và những thứ tương tự, lại lấy cả sợi chỉ từ bông. Nàng được gọi là Svayaṃhārikā, và nàng trộm cắp không ngừng, hỡi bậc lưỡng sinh.

Word by Word

• रागम्: dye/color
• रागम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुसुम्भकादीनाम्: of kusumbha etc. (dye-stuffs)
• कुसुम्भकादीनाम्: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुसुम्भक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘आदि’ समासान्त: कुसुम्भक-आदि (kusumbha etc.)

• कार्पासात्: from cotton
• कार्पासात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: कार्पास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• सूत्रम्: thread
• सूत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: by herself
• स्वयम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• हारिका: taker-away/stealer (f.)
• हारिका: Pratijñā/Predicate (विशेष्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: हारिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक-अव्यय (particle: ‘by name/as’)

• हरति: steals/takes away
• हरति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अविरतम्: unceasingly
• अविरतम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अविरत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (used adverbially)

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Didactic narration addressing a ‘dvija’

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Household economy (textiles/production)
• Apotropaic classification

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Household prosperity includes productive crafts (textiles, dyes); the warning encourages safeguarding resources and maintaining order in domestic production and storage.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma/ācāra; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Thread and dye can symbolize continuity and identity; their ‘loss’ mythically encodes fraying of stability and social order when protective discipline is absent.