Markandeya Purana — Adhyaya 50, Shloka 68

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

यत्र कारुणिका नित्यं साधुकर्मण्यवस्थिताः ।

सामान्योपस्करैर्युक्तास्त्यजेथा यक्ष ! तद्गृहम् ॥

Transliteration

yatra kāruṇikā nityaṃ sādhukarmaṇy avasthitāḥ | sāmānyopaskarair yuktās tyajethā yakṣa! tad-gṛham ||

Translation

Hỡi Yakṣa, hãy tránh ngôi nhà nơi người ta luôn giàu lòng từ bi, an trú trong hạnh chính pháp và bằng lòng với nếp sống gia thất giản dị.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative setting)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: स्थानवाचक-अव्यय (locative adverb)

• कारुणिकाः: compassionate people
• कारुणिकाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कारुणिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग-प्रायः, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• साधु-कर्मणि: in good deeds
• साधु-कर्मणि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: साधु (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः कर्मधारयः (good + deed)

• अवस्थिताः: established/engaged
• अवस्थिताः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: अव-स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), प्रथमा बहुवचन; क्त (kta) प्रत्यय; ‘स्थित’ = established

• सामान्य-उपस्करैः: with ordinary furnishings
• सामान्य-उपस्करैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सामान्य (प्रातिपदिक) + उपस्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः कर्मधारयः

• युक्ताः: endowed/possessing
• युक्ताः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त, प्रथमा बहुवचन; क्त (kta) प्रत्यय

• त्यजेथाः: you should abandon
• त्यजेथाः: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• यक्ष: O Yakṣa
• यक्ष: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• तत्: that
• तत्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• गृहम्: house
• गृहम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speakers

• Dharma-instructor addressing a Yakṣa (didactic counsel within the Purāṇic dialogue frame)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Gṛhastha duties
• Ethics of livelihood
• Auspicious/inauspicious residence

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse assumes the Yakṣa as a predatory/afflictive presence: it cannot thrive where compassion, righteous action, and contentment with simplicity prevail. Ethical stability is portrayed as a protective force.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Primarily Dharma-śikṣā embedded in narrative (not a direct sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita unit), functioning as normative instruction within the Purāṇa.

What is the esoteric significance?

Compassion (dayā) and sādhutva are depicted as subtle 'warding' energies; simplicity (limited upaskara) symbolizes non-attachment, which denies entry to parasitic influences.