Shloka 22

Adhyaya 4 — Jaimini Meets the Dharmapakshis: Four Doubts on the Mahabharata and the Opening of Narayana Doctrine

Sanskrit

जैमिनिरुवाच

श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कारणं येन कन्दरम् ।

विन्ध्यस्येहागतो रम्यं रेवाद्वारिकणोक्षितम् ।

सन्देहान् भारते शास्त्रे तान् प्रष्टुं गतवानहम् ॥

Transliteration

jaiminir uvāca

śrūyatāṃ dvijaśārdūlāḥ kāraṇaṃ yena kandaram |

vindhyasyehāgato ramyaṃ revādvārikaṇokṣitam |

sandehān bhārate śāstre tān praṣṭuṃ gatavān aham ||

Translation

Jaimini nói: “Hỡi các bậc ‘hổ’ trong hàng người hai lần sinh, xin hãy nghe nguyên do ta đến đây—đến hang động núi Vindhya, xinh đẹp, được rưới nước nơi cửa ngõ của sông Revā. Ta đến để hỏi về những nghi vấn của ta liên quan đến Bhārata-śāstra.”

Word by Word

• जैमिनिः: Jaimini
• जैमिनिः: Karta (कर्ता/वक्ता)
• Type: Noun
• Root: जैमिनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nom), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• श्रूयताम्: let (it) be heard
• श्रूयताम्: Kriya (क्रिया/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; भावे प्रयोग (impersonal: ‘let it be heard’)

• द्विज-शार्दूलाः: O tigers among the twice-born (O best Brahmins)
• द्विज-शार्दूलाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (द्विजाः शार्दूलाः इव/श्रेष्ठाः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative), बहुवचन

• कारणम्: the reason
• कारणम्: Karma (कर्म/वक्तव्य-विषय)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• कन्दरम्: to the cave
• कन्दरम्: Karma (कर्म/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: कन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Acc), एकवचन

• विन्ध्यस्य: of the Vindhya (mountain)
• विन्ध्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: विन्ध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• इह: here
• इह: Adhikarana (अधिकरण/स्थान)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• आगतः: (I) have come
• आगतः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) → आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nom), एकवचन; (speaker as subject)

• रम्यम्: beautiful, delightful
• रम्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Acc), एकवचन; कन्दरम् इति विशेषण

• रेवा-वारि-कण-उक्षितम्: sprinkled with drops of the Revā’s water
• रेवा-वारि-कण-उक्षितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक) + कण (प्रातिपदिक) + उक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रेवायाः वारिणः कणैः उक्षितम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Acc), एकवचन; कन्दरम् इति विशेषण

• सन्देहान्: doubts, questions
• सन्देहान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सन्देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Acc), बहुवचन

• भारते: in the Bhārata (Mahābhārata)
• भारते: Adhikarana (अधिकरण/विषय)
• Type: Adjective
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; शास्त्रे इति विशेषण

• शास्त्रे: in the treatise/text
• शास्त्रे: Adhikarana (अधिकरण/विषय)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• तान्: those
• तान्: Karma (कर्म/अन्वय)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Acc), बहुवचन; सन्देहान् इति विशेष्य-निर्देश

• प्रष्टुम्: to ask
• प्रष्टुम्: Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
• Type: Verb
• Root: प्र-श्ना/पृच्छ् (धातु) → प्रष्टुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); प्रयोजन (purpose)

• गतवान्: have gone
• गतवान्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गतवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect participle, active); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nom), एकवचन; (with अहम्)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा (1st/Nom), एकवचन

Speakers

• Jaimini (addressing assembled Brahmin sages; within the broader Mārkaṇḍeya–Jaimini frame)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Frame narrative
• Questioning tradition (praśna–uttara)
• Sacred geography (Vindhya, Revā/Narmadā)
• Hermitage/cave as a locus of teaching

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse foregrounds the dhārmic method of inquiry: doubts about śāstra are not suppressed but brought respectfully to learned authorities in a suitable setting. The seeker (Jaimini) states his purpose transparently—knowledge is pursued through listening (śravaṇa) and questioning (praśna).

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

This verse functions primarily as a narrative frame (upodghāta) rather than directly presenting sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita. It introduces the context in which later material may touch those pañcalakṣaṇa topics, but here it is chiefly dialogue-setting and tīrtha/geographical anchoring.

What is the esoteric significance?

Vindhya’s cave and the Revā’s ‘gateway waters’ symbolize inward turning and purification before receiving teaching: the cave suggests withdrawal from distraction (antar-mukhatā), while water-sprinkling evokes saṃskāra-like cleansing—preparing the mind to resolve sandeha and receive authoritative meaning.