Markandeya Purana — Adhyaya 35, Shloka 26

Adhyaya 35 — Madālasa’s Instruction on Purity, Impurity, and Corrective Rites (Śauca and Aśauca)

Sanskrit

प्रभूतोपहतात् अन्नात् अग्रं उद्धृत्य सन्त्यजेत् ।

शेषस्य प्रोक्षणं कुर्याद् आचम्यादिभस् तथा मृदा ॥

Transliteration

prabhūtopahatād annād agraṃ uddhṛtya santyajet | śeṣasya prokṣaṇaṃ kuryād ācāmyādi-bhas tathā mṛdā ||

Translation

Đối với thức ăn bị ô nhiễm nặng, nên gắp lấy và bỏ đi phần đầu/phần bị ảnh hưởng trước nhất. Phần còn lại thì rảy nước, rồi thực hành ācamana và các nghi thức tẩy tịnh khác, đồng thời làm sạch bằng đất theo quy định.

Word by Word

• प्रभूत: abundant/much
• प्रभूत: विशेषण (to अपादान)
• Type: Adjective
• Root: प्रभूत (प्रातिपदिक/विशेषण)
• Form: Neuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; qualifying अन्नात्

• उपहतात्: spoiled/tainted
• उपहतात्: विशेषण (to अपादान)
• Type: Adjective
• Root: उप-हन् (धातु) → उपहत (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), Neuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; qualifying अन्नात्

• अन्नात्: from the food
• अन्नात्: अपादान (पञ्चमी)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular

• अग्रम्: the first portion/top part
• अग्रम्: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular

• उद्धृत्य: having taken out
• उद्धृत्य: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्-हृ (धातु) → उद्धृत्य (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययभाव (gerund/क्त्वा), prior action

• सन्त्यजेत्: should discard
• सन्त्यजेत्: क्रिया (विधि)
• Type: Verb
• Root: सम्-त्यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular

• शेषस्य: of the remainder
• शेषस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular

• प्रोक्षणम्: sprinkling (purificatory)
• प्रोक्षणम्: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: प्रोक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: Neuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular

• कुर्यात्: should do/perform
• कुर्यात्: क्रिया (विधि)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, 3rd person, Singular

• आचम्य: having sipped water (ācamana)
• आचम्य: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-चम् (धातु) → आचम्य (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययभाव (gerund/क्त्वा), prior action

• आदिभिः: with etcetera/and other acts
• आदिभिः: करण (तृतीया)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural; ‘and the like’

• तथा: thus/likewise
• तथा: सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• मृदा: with earth/clay
• मृदा: करण (तृतीया)
• Type: Noun
• Root: मृद् (प्रातिपदिक)
• Form: Feminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular

Speakers

• Dharma-instructional narration within the Purāṇic discourse (speaker not specified in the provided excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Food rules
• Purification rites
• Prokṣaṇa
• Ācamana

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The rule balances reverence for food with hygiene and dharma: discard what is clearly compromised, purify what remains by prescribed means, and avoid both wastefulness and negligence.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/dharma instruction.

What is the esoteric significance?

Removing the ‘front portion’ mirrors removing the first layer of defilement in the mind; sprinkling and earth symbolize subtle and gross purification—mantra-like sanctification and grounded cleansing.