Home›Markandeya Purana›Adhy. 16›Shloka 6
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 6

Adhyaya 16 — The Son’s Counsel on Renunciation and the Anasuya–Mandavya Episode: The Suspension of Sunrise and the Power of Pativrata

Sanskrit

ततः प्राप्स्यति तं योगं दुःशसंयोगभेषजम् ।

मुक्तिहेतुमनौपम्यमनाक्ख्येयमसङ्गिनम् ।

यत्संयोगान्न ते योगो भूयो भूतैर्भविष्यति ॥

Transliteration

tataḥ prāpsyati taṃ yogaṃ duḥ-śa-saṃyoga-bheṣajam |

mukti-hetum anaupamyam anākhyeyam asaṅginam |

yat-saṃyogān na te yogo bhūyo bhūtair bhaviṣyati ||

Translation

“Rồi cha sẽ đạt được yoga ấy—phương dược cho sự kết hợp khó kham (với khổ đau). Đó là nhân tối thượng của giải thoát: vô song, bất khả thuyết, và vô chấp. Nhờ sự chứng đắc ấy, cha sẽ không còn ‘yoga’ (mối liên hệ) nào với các hữu tình có thân (tức không tái sinh) nữa.”

Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formहेतौ/क्रमे अव्यय (ablatival adverb): 'thereafter/from that'
प्राप्स्यतिwill attain
प्राप्स्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तम्that
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम, विशेषण (योगम् qualifies)
योगम्yoga
योगम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दुःश-संयोग-भेषजम्a remedy for harmful association
दुःश-संयोग-भेषजम्:
Karma (कर्म/Object; adjective of योगम्)
TypeAdjective
Rootदुःश (प्रातिपदिक) + संयोग (प्रातिपदिक) + भेषज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'दुःशसंयोगस्य भेषजम्' (remedy for difficult/evil association)
मुक्ति-हेतुम्cause of liberation
मुक्ति-हेतुम्:
Karma (कर्म/Object; adjective of योगम्)
TypeAdjective
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: 'मुक्तेः हेतुः' (cause of liberation)
अनौपम्यम्incomparable
अनौपम्यम्:
Karma (कर्म/Object; adjective of योगम्)
TypeAdjective
Rootअनौपम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
अनाख्येयम्indescribable
अनाख्येयम्:
Karma (कर्म/Object; adjective of योगम्)
TypeAdjective
Rootअनाख्येय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
असङ्गिनम्detached, non-attached
असङ्गिनम्:
Karma (कर्म/Object; adjective of योगम्)
TypeAdjective
Rootअसङ्गिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
यत्which
यत्:
Karta (कर्ता; of implied 'अस्ति/भवति' in relative clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
संयोगात्from association
संयोगात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootसंयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
योगःyoga
योगः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूयःagain
भूयः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभूयः (अव्यय)
Formपुनरर्थक-अव्यय (adverb: again/further)
भूतैःby beings/elements
भूतैः:
Karana (करण/Instrument/agentive means)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समूहवाचक), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
भविष्यतिwill occur/become
भविष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
Speakers
Son instructing his father
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
MokshaYoga as remedyNon-attachment (asaṅga)End of rebirthIneffability of realization

FAQs

Suffering is traced to ‘saṃyoga’—mis-connection or entanglement; the cure is a yoga that culminates in non-attachment, ending the conditions for rebirth.

Didactic mokṣa-śāstra embedded in a Purāṇa; not a pañcalakṣaṇa item, but a common Purāṇic function: teaching liberation-oriented dharma.

The verse plays on ‘yoga’ as ‘connection’: the true yoga dissolves false connections; once established in the unattached reality, there is no further binding association with the realm of bhūtas (embodiment).

←Previous Verse
Next Verse→