Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Śiva Grants the Pāśupata Astra (Pāśupata-Śastra Upadeśa) | शिवेन पाशुपतास्त्रदानम्

त्रींललोकान्‌ गुह्ुकांश्वैव गन्धर्वाश्व॒ सपन्नगान्‌ । द्वितीय इव मार्तण्डो युगान्ते समुपस्थिते,उनके हाथमें दण्ड शोभा पा रहा था। सम्पूर्ण भूतोंका विनाश करनेवाले अचिन्त्यात्मा सूर्यपुत्र धर्मराज अपने (तेजस्वी) विमानसे तीनों लोकों, गुह्यकों, गन्धर्वों तथा नागोंको प्रकाशित कर रहे थे। प्रलयकाल उपस्थित होनेपर दिखायी देनेवाले द्वितीय सूर्यकी भाँति उनकी अद्भुत शोभा हो रही थी

trīṁl lokān guhyakāṁś caiva gandharvāṁś ca sapannagān | dvitīya iva mārtaṇḍo yugānte samupasthite ||

Vaiśaṃpāyana nói: Như mặt trời thứ hai hiện ra vào lúc tận cùng một thời đại, ngài rực sáng, chiếu soi ba cõi—cùng các Guhyaka, các Gandharva và loài rắn thần. Trượng phạt trong tay ngài lấp lánh; Dharmarāja, đấng con của Mặt Trời, hiện lên như một quyền lực thăm thẳm có thể đưa muôn loài đến chỗ tan rã, hào quang lan tỏa từ cỗ xa giá huy hoàng của ngài.

त्रीन्three
त्रीन्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Accusative, Plural
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Accusative, Plural
गुह्यकान्Guhyakas (yaksha-attendants)
गुह्यकान्:
Karma
TypeNoun
Rootगुह्यक
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
गन्धर्वान्Gandharvas
गन्धर्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootगन्धर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
he
:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पन्नगान्serpents (Nāgas)
पन्नगान्:
Karma
TypeNoun
Rootपन्नग
FormMasculine, Accusative, Plural
द्वितीयःa second
द्वितीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्वितीय
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
मार्तण्डःthe Sun (Mārtaṇḍa)
मार्तण्डः:
Karta
TypeNoun
Rootमार्तण्ड
FormMasculine, Nominative, Singular
युगान्तेat the end of an age
युगान्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुगान्त
FormMasculine, Locative, Singular
समुपस्थितेwhen (it is) present/arrived
समुपस्थिते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसम्-उप-स्था
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular, Past passive participle (kta)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
T
Triloka (three worlds)
G
Guhyakas
G
Gandharvas
P
Pannagas/Nāgas
M
Mārtaṇḍa (Sun)
Y
Yugānta (end of the age)
D
Daṇḍa (staff)
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
V
Vimāna (aerial car)

Educational Q&A

The verse uses cosmic-scale imagery to frame righteous kingship: the bearer of daṇḍa (lawful authority) must be so steadfast in dharma that his presence restrains disorder across all realms. The ‘second sun at yugānta’ simile underscores the moral weight and world-ordering power attributed to a dharmic ruler.

Vaiśaṃpāyana describes a majestic, almost apocalyptic brilliance: Dharmarāja appears with a shining staff and a radiant vimāna, illuminating the three worlds and various classes of beings (Guhyakas, Gandharvas, Nāgas), likened to a second sun manifest at the end of an age.