Shloka 41
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
“इस प्रकार धर्म, अर्थ और काम तीनोंको पृथक्ू-पृथक् समझकर मनुष्य केवल धर्म, केवल अर्थ अथवा केवल कामके ही सेवनमें तत्पर न रहे। उन सबका सदा इस प्रकार सेवन करे, जिससे इनमें विरोध न हो। इस विषयमें शास्त्रोंका यह विधान है कि दिनके पूर्वभागमें धर्मका, दूसरे भागमें अर्थका और अन्तिम भागमें कामका सेवन करे ।। ३८-- ४० || काम पूर्वे धनं मध्ये जघन्ये धर्ममाचरेत् । वयस्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधि:,“इसी प्रकार अवस्था-क्रममें शास्त्रका विधान यह है कि आयुके पूर्वभागमें (युवावस्थामें) कामका, मध्यभाग (प्रौढ़ावस्था)-में धनका तथा अन्तिम भाग (वृद्धावस्था)-में धर्मका पालन करे
kāmaḥ pūrve dhanaṃ madhye jaghanye dharmam ācaret | vayasy anucared evam eṣa śāstrakṛto vidhiḥ ||
Vaiśampāyana nói: “Hiểu dharma, artha và kāma là ba mục đích riêng biệt, con người chớ nên bám chặt độc nhất vào một điều—chỉ dharma, chỉ của cải, hay chỉ khoái lạc. Trái lại, hãy theo đuổi cả ba sao cho không xung đột. Śāstra quy định: phần đầu của ngày dành cho dharma, phần giữa cho artha, và phần cuối cho kāma. Cũng vậy theo thứ tự các giai đoạn đời người: ở phần đầu đời (tuổi trẻ) có thể theo kāma; ở phần giữa (tuổi trưởng thành) nên mưu cầu của cải; và ở phần cuối (tuổi già) nên thực hành dharma.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches the balanced pursuit of the three human aims—dharma (righteousness), artha (material welfare), and kāma (pleasure)—so that they do not contradict one another. It further gives a practical discipline: allocate priorities by time (parts of the day) and by life-stage (youth, maturity, old age), culminating in dharma as the final and highest stabilizing aim.
In Vaiśampāyana’s narration, a normative instruction is being stated as śāstric guidance. Rather than describing an action-scene, the text pauses to articulate an ethical framework for living—how one should order daily activities and the broader arc of life to harmonize duty, prosperity, and enjoyment.