Shloka 6
मनुष्यसम्भवा वाचो विधर्मिण्य: प्रतिश्रुता:,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे--
vaiśaṃpāyana uvāca |
manuṣya-sambhavā vāco vidharmiṇyaḥ pratiśrutāḥ |
dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Những lời thốt ra từ sự yếu đuối của con người—những lời hứa lạc khỏi dharma—đã được nói ra.” Trước tai ương ngay trước mắt, Dharmaputra Yudhiṣṭhira, bậc tay mạnh, chìm trong sầu thảm và than khóc dài lâu.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how human speech and pledges can slip into vidharmic (dharma-deviating) territory under pressure, and it frames Yudhiṣṭhira’s prolonged lament as the moral-emotional consequence of such frailty and the collapse of righteous order.
Vaiśaṃpāyana narrates that, in the wake of a disastrous scene, Yudhiṣṭhira (Dharmaputra) is overwhelmed and laments extensively; the emphasis is on his grief and the sense that prior words/pledges have turned contrary to dharma.