Shloka 24
कस्तस्य विश्वसेद् वीरो दुष्कृतेरकृतात्मन: । अथवा पुरुषैर्गूढै: प्रयोगो5यं दुरात्मन:
vaiśaṃpāyana uvāca |
kastasyā viśvased vīro duṣkṛter akṛtātmanaḥ |
athavā puruṣair gūḍhaiḥ prayogo 'yaṃ durātmanaḥ |
dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Một dũng sĩ nào có thể đặt lòng tin vào kẻ như thế—kẻ quen làm điều ác và không tự chế? Hoặc nữa, mưu kế bạo liệt này có thể đã được thi hành bởi những kẻ tay chân ẩn mặt theo sự xúi giục của một kẻ tâm địa đen tối.” Thấy các em mình ngã xuống, vô sinh khí, Dharmaputra Yudhiṣṭhira, bậc đại lực nơi cánh tay, chìm trong sầu thảm và than khóc hồi lâu—nghi ngờ sự phản trắc và lên án sự đảo lộn đạo lý của những kẻ coi đúng sai như một.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical judgment: a person lacking self-control (akṛtātmā) and habituated to wrongdoing (duṣkṛti) becomes untrustworthy, and secretive ‘stratagems’ (prayoga) carried out through hidden agents (gūḍha-puruṣa) are marks of adharma. It highlights how moral character determines credibility and how covert violence corrodes righteous order.
After seeing his brothers fallen and apparently lifeless, Yudhiṣṭhira laments extensively and tries to identify the cause. He suspects that such a deed could come from Śakuni’s crooked intellect or from Duryodhana acting through concealed agents—interpreting the calamity as the result of hostile, deceitful plotting.