Shloka 15
अविक्षतशरीराश्षाप्यप्रमृष्टशरासना: । असंज्ञा भुवि संगम्य कि शेध्वमपराजिता:,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे-- “तुम्हारे शरीरोंमें कोई घाव नहीं है, तुमने धनुष-बाणका स्पर्शतक नहीं किया है तथा तुम किसीसे परास्त होनेवाले नहीं हो; ऐसी दशामें इस पृथ्वीपर संज्ञाशून्य होकर क्यों पड़े हो?”
vaiśaṃpāyana uvāca |
avikṣataśarīrāś cāpy apramṛṣṭaśarāsanāḥ |
asaṃjñā bhuvi saṅgamya kiṃ śedhvam aparājitāḥ ||
dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
Vaiśaṃpāyana nói: “Thân thể các ngươi không hề thương tích; cung tên còn chưa chạm đến; và các ngươi vốn chẳng phải hạng người có thể bị khuất phục. Vậy cớ sao lại nằm đây trên đất, bất tỉnh và gục ngã?” Thấy các em mình bị quật ngã mà không có dấu vết vết thương, Dharmaputra Yudhiṣṭhira—cánh tay hùng mạnh—chìm trong nỗi lo buồn và than khóc hồi lâu; nỗi đau của chàng càng nặng bởi sự bối rối đạo lý trước tai ương dường như không có nguyên do hiển lộ.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic shock: suffering can appear without visible external cause, forcing the righteous person to confront uncertainty with inquiry rather than arrogance. Yudhiṣṭhira’s lament is not merely emotional; it is an ethical bewilderment that prompts reflection on hidden causes (daiva, past actions, or unseen agencies) and the limits of human control.
Yudhiṣṭhira sees his brothers lying unconscious on the ground. They show no wounds and have not even used their weapons, yet they are fallen as if defeated. Overcome with grief and confusion, he laments and questions how such an undefeated group could collapse in this inexplicable way.