Shloka 22
Draupadī’s Lament and Theodicy: Dharma, Dice, and Īśvara’s Governance (Āraṇyaka-parva 31)
यस्य नार्ष प्रमाणं स्याच्छिष्टाचारक्ष भाविनि । न वै तस्य परो लोको नायमस्तीति निश्चय:,भाविनि! जिसकी दृष्टिमें ऋषियोंके वचन और शिष्ट पुरुषोंके आचार प्रमाणभूत नहीं हैं, उसके लिये न यह लोक है और न परलोक, यह तत्त्ववेत्ता महापुरुषोंका निश्चय है
yasya nārṣa-pramāṇaṁ syāc chiṣṭācāra-kṣa-bhāvini | na vai tasya paro loko nāyam astīti niścayaḥ ||
Yudhiṣṭhira nói: “Hỡi phu nhân cao quý, với kẻ không xem lời chứng của các ṛṣi là thẩm quyền, cũng không lấy nếp sống của bậc hiền thiện làm chuẩn mực—thì, theo kết luận của những bậc tri chân lý, chẳng có ‘đời này’ cũng chẳng có ‘đời sau’. Người ấy bị bỏ lại không một nền tảng vững chắc cho đời sống, bổn phận và ý nghĩa.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma requires reliable standards: the testimony of the ṛṣis (ārṣa-pramāṇa) and the lived example of the virtuous (śiṣṭācāra). Rejecting both leaves a person without any coherent basis for right action or for affirming meaning in either this life or the next.
Yudhiṣṭhira addresses a noble lady in a moral discussion, emphasizing that those who dismiss seer-authority and exemplary social conduct become unmoored from dharma, effectively forfeiting the ordered goods of both worldly life and the hope of the beyond.