Shloka 4
Karṇa–Sūrya Saṃvāda: Satya, Dāna, and the Amoghā Śakti (कर्ण–सूर्यसंवादः)
कपाटलयन्त्रदुर्धर्षा बभूवु: सहुडोपला: । साशीविषघटायोधा: ससर्जरसपांसव:,“मजबूत किवाड़ लगे थे और गोला बरसानेवाले यन्त्र (मशीनें) यथास्थान लगे थे। इनके सिवा वहाँ बहुत-से शृंग और गोले जमा किये गये थे। इन सब कारणोंसे इन खाइयोंको पार करना बहुत कठिन था। विषधर सर्पोंके समूह, सैनिक, सर्जरस (लाह) और धूल--इन सबसे संयुक्त और सुरक्षित होनेके कारण भी वे खाइयाँ दुर्गम थीं
kapāṭa-yantra-durdharṣā babhūvuḥ sahuḍopalāḥ | sa-āśīviṣa-ghaṭā-yodhāḥ sa-sarjara-pāṃsavaḥ ||
Mārkaṇḍeya nói: “Những hào lũy ấy trở nên bất khả xâm phạm nhờ các cổng thành kiên cố và những máy bắn khó công phá được đặt đúng vị trí, lại có những đống đá và đạn ném chất đầy. Chúng còn được gia cố bởi bầy rắn độc, các toán chiến binh canh giữ, cùng kho sarjara (nhựa/lac) và bụi—bởi vậy việc vượt qua các chiến hào ấy là vô cùng khó khăn.”
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how layered defenses—mechanical, material, and living—can make an obstacle nearly insurmountable, underscoring the ethical reality that violence and fear often escalate through strategic ingenuity rather than righteousness.
Mārkaṇḍeya describes formidable defensive arrangements: strong gates, engines, piles of stones/missiles, and additional protections such as venomous serpents, stationed warriors, and materials like lac/resin and dust, making the trenches/moats extremely hard to cross.