Shloka 116
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
इसलिये जाननेयोग्य परमात्मतत्त्वका ज्ञान वेदोंके द्वारा ही यत्नपूर्वक प्राप्त करना चाहिये; क्योंकि वह परमात्मतत्त्व वेदस्वरूप है। वेद उसका शरीर है। उस परमात्मतत्त्वको सहजभावसे प्राप्त करानेमें वेद हेतु है। यह जीवात्मा स्वयं समर्थ नहीं है; क्योंकि वह तत्त्व वेद्यका भी वेद्य है, अर्थात् जाननेमें बड़ा ही गहन है ।। वेदोक्तमायुर्देवानामाशिषश्वैव कर्मणाम् । फलत्यनुयुगं लोके प्रभावश्च शरीरिणाम्,देवताओंकी आयु और कर्मोंका शुभाशुभ फल आदि बातें वेदमें कही गयी हैं। उसके अनुसार ही देहधारियोंका प्रभाव संसारमें प्रत्येक युगमें फलित होता है
tasmāj jñeyasya paramātma-tattvasya jñānaṃ vedair eva yatnapūrvakaṃ prāptavyaṃ; yataḥ sa paramātma-tattvaṃ veda-svarūpaḥ—vedāḥ tasya śarīram. vedā eva taṃ paramātma-tattvaṃ sahajabhāvena prāpayituṃ hetavaḥ. ayaṃ jīvātmā svayaṃ na samarthaḥ; yataḥ sa tattvaṃ vedyasyāpi vedyaḥ, jñātum atigahanaḥ. vedoktam āyur devānām āśiṣaś caiva karmaṇām; phalaty anuyugaṃ loke prabhāvaś ca śarīriṇām.
Yudhiṣṭhira nói: “Vì thế, hãy gắng sức đạt tri kiến về Thực Tại Tối Thượng chỉ bằng chính các Veda; bởi Thực Tại ấy mang bản tính của Veda—Veda như thân thể của Ngài. Veda là phương tiện khiến Thực Tại ấy được đạt đến một cách tự nhiên, dễ dàng. Linh ngã cá thể không đủ tự lực, vì Thực Tại ấy vi tế thẳm sâu—là đối tượng tri thức vượt quá điều thường có thể biết. Veda cũng tuyên thuyết thọ mạng của chư thiên cùng phúc lành và quả báo của hành nghiệp; do đó, trong mỗi thời đại, uy lực và vận số của các hữu tình mang thân trong thế gian kết thành đúng như điều đã được định bày.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The passage asserts that realization of the Supreme Reality should be pursued through the Vedas, which are presented as the authoritative means and even the ‘body’ or manifest expression of that Reality; it also emphasizes the profound subtlety of the ultimate truth and the Vedic grounding of karma’s results across ages.
Yudhiṣṭhira is articulating a doctrinal point within the Vana Parva discourse: he explains why Vedic revelation is necessary for grasping the deepest metaphysical truth and links this to the Vedas’ statements about divine lifespan and the age-by-age fruition of karmic outcomes for embodied beings.