Shloka 112
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
नायं लोको<स्ति न परो न सुखं संशयात्मन: । ऊचुर्ज्ञनिविदो वृद्धा: प्रत्ययो मोक्षलक्षणम्,जिसके मनमें संशय भरा हुआ है, उसके लिये न यह लोक है न परलोक है और न सुख ही है। 'ज्ञान ही मोक्षका लक्षण है'--यह वृद्ध, ज्ञानी पुरुषोंका कथन है
nāyaṁ loko 'sti na paro na sukhaṁ saṁśayātmanaḥ | ūcur jñānanivido vṛddhāḥ pratyayo mokṣalakṣaṇam ||
“Với kẻ tâm trí đầy hoài nghi, cả đời này lẫn đời sau đều không kết quả, và hạnh phúc cũng không sinh. Các bậc lão thành trí tuệ—những người đã quay lưng với thứ tri thức chỉ thuộc thế gian—nói rằng: sự xác tín vững chắc trong nội tâm chính là dấu hiệu của giải thoát.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Doubt corrodes both worldly well-being and spiritual progress; liberation is marked not by restless questioning alone but by pratyaya—settled inner conviction born of true insight.
Yudhiṣṭhira voices a reflective maxim within the Vana Parva context, citing the testimony of elders and wise renunciant-minded teachers to emphasize that a doubt-filled mind cannot attain happiness here or hereafter, and that firm certainty is the sign of mokṣa.